Μάτα Χάρι
Για τη Μάτα Χάρι έχουν γραφτεί εκατοντάδες βιογραφίες και μυθιστορήματα , έχουν γυριστεί σειρές και ταινίες, με αποκορύφωμα εκείνη στην οποία πρωταγωνίστησε η Γκρέτα Γκάρμπο. Πώς όμως έγινε ένας μύθος; Πώς συνδέθηκε το όνομά της με τη γυναικεία κατασκοπεία και το σύμβολο της μοιραίας γυναίκας; Η αλήθεια είναι πως ο θρύλος της Μάτα Χάρι δημιουργήθηκε όταν αρνήθηκε να της δέσουν τα μάτια στην εκτέλεσή της με την κατηγορία της κατασκοπείας υπέρ των Γερμανών. Γέλασε ειρωνικά μπροστά στους εκτελεστές της. Η Μάτα Χάρι ήταν μια εταίρα, μια αυτοδημιούργητη εξωτική χορεύτρια, μια καταδικασμένη κατάσκοπος, που βρήκε το τέλος σε ηλικία 41 ετών στα χέρια ενός εκτελεστικού αποσπάσματος έξω από το Παρίσι πριν από έναν αι κάτι αιώνα, στις 15 Οκτωβρίου 1917. Στις 25 Ιουλίου του 1917 καταδικάστηκε από το στρατοδικείο σε θάνατο.
Γράφει η Σοφία Σιγάλα
Γεννήθηκε στις 7 Αυγούστου 1876 με το όνομα Margaretha Geertruida “Grietje” Zelle . Ο πατέρας της ήταν ιδιοκτήτης καταστήματος με καπέλα στην ολλανδική πόλη Leeuwardne και κυκλοφορούσε με το ψευδώνυμο Βαρόνος . Του άρεσε να επιδεικνύει τον πλούτο του και την παρότρυνε να κάνει το ίδιο. Την κακομάθαινε όσο ήταν μικρή, όμως στην εφηβεία της, όλα άλλαξαν. Οι γονείς της πήραν διαζύγιο, η μητέρα της έφυγε από τη ζωή και η ίδια δεν είχε μόνιμη κατοικία. Έμενε σε συγγενείς και πήγε σε μία Παιδαγωγική Σχολή, αλλά δεν αποφοίτησε ποτέ. Ερωτεύτηκε το διευθυντή, έγινε ζευγάρι και δεν το κράτησαν κρυφό – εκείνη αποβλήθηκε, εκείνος κράτησε την ισχυρή του θέση . Παράλληλα, την έδιωξαν από το σπίτι που φιλοξενούσε, καθώς είχε ατιμάσει την οικογένεια.
Σε ηλικία 18 ετών, παντρεύτηκε έναν αξιωματικό του ολλανδικού αποικιακού στρατού. Μαζί έζησαν στην Ινδονησία (τότε ονομαζόταν Ολλανδικές Ανατολικές Ινδίες), όπου απέκτησαν δύο παιδιά – το ένα εκ των οποίων πέθανε λίγο μετά τη γέννησή του – κατά τη διάρκεια του δυστυχισμένου, αμοιβαία άπιστου και κατά καιρούς σωματικά κακοποιητικού γάμου τους. Επιστρέφοντας στην Ευρώπη το 1902, το ζευγάρι χώρισε και τελικά χώρισε. Για τον άσχημο χωρισμό της λέγεται πως είχε βγει η φήμη πως έπινε και σύναπτε εφήμερες σχέσεις με άλλους στρατιωτικούς, κάτι που έφτασε και στα αυτιά του συζύγου της. Από τότε ξεκίνησε να την κακοποιεί λεκτικά και σωματικά , ενώ ήταν στοργικός απέναντι στα δύο παιδιά της. Όταν ο γιος τους αρρώστησε κι άφησε την τελευταία του πνοή, πέθανε και ο γάμος τους. Πήραν διαζύγιο και, παρότι κέρδισε την κηδεμονία της κόρης τους, η Μαργαρίτα αναγκάστηκε να την αφήσει . Η οικονομική της κατάσταση δεν επέτρεπε να προσφέρει στο παιδί της το μέλλον που του άξιζε.
Μόνη, με αβέβαιο μέλλον για μία ακόμη φορά, μετακόμισε στο Παρίσι και ξεκίνησε να εργάζεται ως χορεύτρια. Άλλαξε όνομα – πλέον όλοι τη γνώριζαν ως Mata Hari, δηλαδή Ανατέλλοντα Ήλιο και, μαζί μ’ αυτό, άλλαζε και ζωή.
«Επειδή έδινε ιδιωτικές παραστάσεις κι όχι μεγάλα σόου, τη σέβονταν. Κι επειδή χρησιμοποιούσε πολιτιστικά στοιχεία της Ινδίας, ο χορός της δεν αντιμετωπιζόταν σαν στριπτίζ, αλλά ως τέχνη. Η Mata Hari αποτελεί την ενσάρκωση της ποίησης ολόκληρης της Ινδίας»
Από τη βιογράφο της, Τζούλι Γουιλράιτ
Ξεκινώντας από το 1905, γοήτευσε τα πλήθη στις πολιτιστικές πρωτεύουσες της Ευρώπης. Η καριέρα της διήρκεσε περίπου μια δεκαετία, μέχρι που έχασε έδαφος από νεότερες κοπέλες που ασχολήθηκαν με το είδος της. Αλλά, καθώς εξακολουθούσε να διαθέτει άφθονη γοητεία και μιλούσε άπταιστα αρκετές γλώσσες, κατάφερε να βρει επιτυχία ως εταίρα, αποπλανώντας τους πλούσιους και ισχυρούς από πολλά έθνη, συμπεριλαμβανομένων υψηλόβαθμων κυβερνητικών αξιωματούχων.
Επειδή η πατρίδα της παρέμεινε ουδέτερη κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, της επιτράπηκε να διασχίσει τα σύνορα με σχετικά μικρή ταλαιπωρία. Ωστόσο, τα ταξίδια και ο τρόπος ζωής της θα τραβούσαν την προσοχή: Πριν από τον πόλεμο, η συμπεριφορά της μπορεί να είχε αντιμετωπιστεί σαν απλή ηθική αποδοκιμασία. Αλλά κατά τη διάρκεια του πολέμου, προκάλεσε επίσης υποψίες για κατασκοπεία.
Εκτός από το Παρίσι, τη λάτρευαν και στο Βερολίνο, τη Βιέννη, το Μόντε Κάρλο, το Μιλάνο. Τα μέλοη της υψηλής κοινωνίας, οι αριστοκράτες εραστές της έκαναν ό, τι μπορούσαν να διατηρήσουν το ενδιαφέρον της ζωντανό.
Όταν ξέσπασε ο πόλεμος, οι Γερμανοί της προσέφεραν 20 χιλιάδες φράγκα για να «κλέψει» γαλλικά μυστικά. Δεν θα ήταν δύσκολο, άλλωστε, μιλούσε επτά γλώσσες και έκανε περιοδείες σε ολόκληρη την Ευρώπη, συναναστρεφόταν με πολιτικούς, αξιωματικούς, ευγενείς, βιομηχάνους.
Ποιος θα μπορούσε να μάθει όσα λέγονταν πίσω από τις κλειστές πόρτες των αιθουσών συνεδριάσεων, εκτός από την ίδια; Κανείς.
Την ίδια άποψη είχε και ο διευθυντής του τμήματος κατασκοπείας της Γαλλίας. Της πρότεινε να κάνει ακριβώς το ίδιο, από την πλευρά της πατρίδας του, κι εκείνη δέχθηκε – παρέλειψε, βέβαια, να αναφέρει ότι είχε ήδη συμφωνήσει με τον εχθρό.
Δύο τινά ισχύουν για τη Μάτα Χάρι και τις επιλογές της: ή πως ήταν πανούργα είτε εξαιρετικά αφελής. ¨οσοι έγραψαν για εκείνη πιστεύουν το δεύτερο. Θεωρούσε, πιθανότατα, πως ο πόλεμος ήταν ένα παιχνίδι, χωρίς να αντιληφθεί τη σοβαρότητα της κατάστασης.
Ορισμένες από τις πράξεις της δείχνουν τη δεύτερη άποψη για αυτή τη γυναίκα: Έστελνε επιστολές χωρίς να τις έχει κωδικοποιήσει, μιλούσε ανοιχτά με τους υπεύθυνους, έπαιρνε τηλέφωνα που δε θα έπρεπε. Επιπλέον, όλοι γνώριζαν ποια ήταν, βρισκόταν διαρκώς στο επίκεντρο. Πώς γίνεται μια τέτοια γυναίκα να θεωρείται κατάσκοπος και μάλιστα διπλή;
Το Φεβρουάριο του 1917, η Μάτα Χάρι συνελήφθη. Οι Γάλλοι δεν είχαν αποδείξεις, αλλά οι απώλειές τους ήταν τέτοιες που κάποιος έπρεπε να αναλάβει την ευθύνη . Στο πρόσωπό της βρήκαν τον αποδιοπομπαίο τράγο που τόσο αναζητούσαν. Βασίστηκαν στην ελεύθερη , δυναμική της προσωπικότητα · δύο χαρακτηριστικά που έφτασαν για να καταδικάσουν.
Η Μάτα Χάρι συνελήφθη σε ένα πολυτελές ξενοδοχείο στο Παρίσι και η δίκη της κεκλεισμένων των θυρών πραγματοποιήθηκε πέντε μήνες αργότερα. Αν και η εισαγγελία την κατηγόρησε για τον θάνατο 50.000 Γάλλων στρατιωτών, δεν δόθηκαν συγκεκριμένα στοιχεία ή εξηγήσεις για το πώς προκάλεσε αυτούς τους θανάτους.
Στην πραγματικότητα, ποτέ δεν εντοπίστηκε κάποια διαρροή πληροφοριών που να οφείλεται στη Μάτα Χάρι. Αν και η ερωτική της ζωή δεν ήταν πιστή σε κάποια συγκεκριμένη πλευρά, δεν υπήρχαν στοιχεία ότι παρείχε στρατιωτικά χρήσιμες πληροφορίες σε κανέναν. Όμως, όλα έχουν μια πιθανή ερμηνεία. Το 1917, ο γαλλικός στρατός ήταν κουρασμένος από τον πόλεμο. Το ηθικό ήταν χαμηλό και ορισμένες στρατιωτικές μεραρχίες είχαν αρχίσει ακόμη και να στασιάζουν. Χρειάζονταν κάποιον να κατηγορήσουν, να τιμωρήσουν – να νικήσουν. Έτσι βρήκαν έναν τέλειο αποδιοπομπαίο τράγο σε αυτόν τον ανήθικο ξένο με αισθησιακό περπάτημα που είχε ξεδιάντροπα αποπλανήσει άνδρες από όλους τους στρατούς…
Στις 25 Ιουλίου 1917, η γαλλική στρατιωτική κυβέρνηση την έκρινε ένοχη για κατασκοπεία. Η ολλανδική κυβέρνηση δεν παρενέβη σε σημαντικό βαθμό για λογαριασμό της πολίτη της, η οποία εκτελέστηκε αφού πέρασε μήνες υποφέροντας από υποσιτισμό και φυλάκιση σε συνθήκες γεμάτες βρομιά και αρρώστια.
Η μυθοπλασία ξεκινάει αμέσως μετά το ραντεβού της με το εκτελεστικό απόσπασμα
Κυκλοφόρησαν φήμες ότι οι Γάλλοι δήμιοι είχαν πυροβολήσει με άσφαιρα φυσίγγια, επιτρέποντάς της να δραπετεύσει. Η αλήθεια ήταν πολύ λιγότερο ρομαντική: Αφού πυροβολήθηκε θανάσιμα, τα λείψανά της δωρίστηκαν για ανατομικούς σκοπούς στην ιατρική σχολή του Πανεπιστημίου του Παρισιού. Παρά την ζήτηση που είχε προκαλέσει προηγουμένως το σώμα της, κανείς δεν το ήθελε μόλις πέθανε.
Η Μάτα Χάρι υπήρξε ένα σύμβολο για την εποχή της. Οι γυναίκες έχουν άλλη υπόσταση κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Γίνονται ανεξάρτητες, συσπειρώνονται για να επιβιώσουν, βγαίνουν στην αγορά εργασίας, γίνονται νοσοκόμες, προσπαθούν να θρέψουν τις οικογένειές τους.
Για δεκαετίες, το όνομά της ήταν συνυφασμένο με την πονηρή και την απελευθερωμένη γυναίκα, που άξιζε να τιμωρηθεί. Πλέον, την αντιμετωπίζουμε ως κάποια που προσπάθησε να επιβιώσει σ’ έναν ανδροκρατούμενο κόσμο. Κι όμως, περισσότερα από εκατό χρόνια μετά και εκατοντάδες βιβλία , συνεχίζει να υπάρχει ένα μυστήριο γύρω από εκείνη.
Όσο αμφίβολη κι αν ήταν η πραγματική της καριέρα στην κατασκοπεία, η κληρονομιά της έγινε αυτή της κατεξοχήν γυναίκας κατασκόπου, και το όνομά της προκαλούσε μυστήριο, αποπλάνηση και διπροσωπία. Οι κινηματογραφικές απεικονίσεις με αστέρες όπως η Γκρέτα Γκάρμπο πρόσθεσαν μόνο στον θρύλο της Μάτα Χάρι. Ωστόσο, όπως και να επέλεξε το κοινό να τη θυμάται, η γερμανική κυβέρνηση απάλλαξε τη Μάτα Χάρι το 1930. Το ίδιο δεν έκανε και η Γαλλία, αφού ορισμένα από τα έγγραφα μέχρι και σήμερα δεν την αποχαρακτηρίζουν από κατάσκοπο.
About the Author
