Βιβλίων Γη
Γράφει η Σοφία Σιγάλα
Τα «Ματωμένα Χώματα», της Διδώς Σωτηρίου, είναι ένα λογοτεχνικό έργο σταθμός. Έχει πολλές φορές γίνει αντικείμενο μελέτης για πολλούς συγγραφείς που ασχολήθηκαν με το μικρασιατικό ζήτημα και την Καταστροφή του 1922. Οι λόγοι είναι απλοί.
Η Διδώ Σωτηρίου ήταν ένα έφηβο κορίτσι, 13 χρόνων το 1922, που σημαίνει πως οι μνήμες της ήταν ζωντανές για ό, τι διαμείφθηκε τις τελευταίες μέρες του Ελληνισμού της Ανατολής και έζησε σε ένα περιβάλλον, ερχόμενη και μεγαλώνοντας στην Ελλάδα, που οι αξιακές του αρχές καθορίζονταν από ιδεολογικά δεδομένα που επέτρεπαν την κοινωνική και πολιτική ανάλυση των γεγονότων. Δεν αρκέστηκε ποτέ στη μαύρη μοίρα που της επιφύλασσε το μέλλον ως προσφυγοπούλα.
Κατάφερε, λοιπόν, να δει σφαιρικά και να κρίνει την αλήθεια για την πορεία και τα ιστορικά λάθη ή αστοχίες που οδήγησαν στη Μικρασιατική Καταστροφή. Τις πραγματικές αιτίες της εξολόθρευσης κάθε χριστιανικού στοιχείου από τα χώματα της Ανατολίας.
Ένα παιδί μεγαλώνει με την οικογένεια του σε ένα χωριό μακριά από τη Σμύρνη, τον Κιρκιντζέ. Φτωχική και πολυμελής γαρ η οικογένεια, ο πατέρας του τον στέλνει στη Σμύρνη να δουλέψει σε ένα εμπορικό. Το κίνημα των Νεότουρκων, ο Βαλκανικός πόλεμος, η επανάσταση των Κρητικών θα βρει τον νέο σε ένα στρατόπεδο εργασίας των Τούρκων, που θα περάσει άσχημες στιγμές. Η πορεία του θα διαγραφεί μέσα από όλες τις τραγικές ιστορικές στιγμές που θα περάσουν οι Έλληνες της Μικράς Ασίας, έως και την καταστροφή της Σμύρνης.
Μέσα από τη μαρτυρία του για όσα έζησε, θα αναφέρει και έναν φίλο, που θα τον κάνει να κατανοήσει για ποιον λόγο ένας ολόκληρος λαός αφανίστηκε κι εκδιώχθηκε από τις πατρογονικές του εστίες. Ο νέος είναι ο Μανόλης Αξιώτης, πραγματικό πρόσωπο, ο φίλος του είναι ο Νικήτας Δροσάκης.
Μέσα από μία αφήγηση με βασικό γνώρισμα τον ρεαλισμό, ο αναγνώστης μαθαίνει την πραγματική συνθήκη, κατ΄ αρχάς, που ζει ο μέσος Έλληνας στη Μικρά Ασία. Άνθρωποι που ζουν από τη γη τους σε μία πατριαρχική οικογένεια με εθιμοτυπικά που χάνονται στα βάθη των αιώνων. Το μυθιστόρημα κρίνει και αντιπαραβάλει Τούρκους και Έλληνες, παρατηρεί και κατακεραυνώνει μέσα από τη φωνή του Νικήτα Δροσάκη τα λάθη και τα στραβά και των δύο αντίπαλων δέων.
Η τουρκική αγριότητα εκφράζεται σε όλο της το εύρος και τη μανία, όπως όμως και οι πολιτικές σκοπιμότητες που έφεραν τους Μικρασιάτες απέναντι σε μία τέτοια κατάσταση μόνο για τα οικονομικά συμφέροντα άλλων. Ο Μανόλης Αξιώτης απ΄ την άλλη είναι ο μέσος Έλληνας της Ανατολής. Ζει τη Μεγάλη Ιδέα ως όνειρο και πιστεύει σε αυτή την κατ΄ επίφαση μελλοντική κατάσταση, αλλά δε χάνει και την ανατολίτικη σκέψη του. Ερωτεύεται μία Τουρκάλα, την αφήνει έγκυο κι εξαφανίζεται από φόβο.
Μαρτυράει στα στρατόπεδα εργασίας και ζει στο πετσί του τον απόλυτο εξευτελισμό, αλλά επωφελείται και από την καλοσύνη ανθρώπων που με τη σειρά τους δε θέλουν να είναι μέρος αυτής της θηριωδίας. Τα Ματωμένα Χώματα είναι μία κραυγή. Είναι το όνειρο της κοινωνικής δικαιοσύνης, αλλά και η σκληρή κριτική προς την ευπιστία που παγίδεψε τον απλό Έλληνα στις μεθοδεύσεις των Μεγάλων Δυνάμεων και των οικονομικών συμφερόντων.
Ανάθεμα τον αίτιο…
Η αντίληψη και η πρώιμη γνώση της Διδώς Σωτηρίου, που αργότερα ενστερνίστηκαν και πολλοί από όσους τυφλώθηκαν από το θυμικό, ήταν ότι όλα όσα έγιναν ήταν μία προκαθορισμένη πορεία με σκοπό οικονομικού κέρδους που αφορούσε άλλους εξωγενείς παράγοντες. Σήμερα, αυτή είναι η αλήθεια που λαμβάνεται ως δεδομένο για να αναλυθούν και να ερμηνευτούν τα αίτια της μεγάλης καταστροφής, του εκτοπισμού και του σφαγιασμού εκατομμυρίων Ελλήνων της Ανατολής.
Για το «Χρυσόμαλλο Δέρας», που πάντα θα μάχονταν για να αποκτήσουν οι ισχυροί αυτού του κόσμου.
Η Διδώ Σωτηρίου θρηνεί για τον χαμό που συντελέστηκε στα χώματα της Ανατολίας, αλλά πίστευε πάντα πως υπαίτιος για όσα συνέβησαν ήταν η απληστία των μεγάλων δυνάμεων του κόσμου και πιόνια σε αυτό το παιχνίδι κέρδους και εκμετάλλευσης ήταν όσοι ζούσαν και καρπώνονταν τον πλούτο που επιζητούσαν εκείνες και, κατ΄ επέκταση, και ο απλός λαός που μοχθούσε στα χώματα τα πατρογονικά του.
Στην ουσία του, το μυθιστόρημα αυτό της Διδώς Σωτηρίου δεν αποτελεί μια καταδικαστική ετυμηγορία για κανέναν από όσους φάνηκαν ως θύτες και θύματα σε αυτόν τον πόλεμο. Έντιμη παρουσίαση των γεγονότων, η διακοινωνική συνθήκη που βιώνουν οι διαφορετικοί λαοί της Μικράς Ασίας και η μεταστροφή που μπορεί να προκαλέσει ένα ντόμινο εξελίξεων από το οποίο χάνεται η ισορροπία, με κοινό παρανομαστή έναν επιτηδευμένο πόλεμο με σκοπό το κέρδος κάποιου άλλου.
Τα Ματωμένα Χώματα δεν είναι ένα ιστορικό μυθιστόρημα που περιγράφει το παρελθόν, αλλά μια μελέτη κοινωνική και πολιτική, που αποτελεί πρότυπο για τη μελλοντική πορεία των λαών αυτού του κόσμου. Οι καλοί και οι κακοί είναι δύο στοιχεία-γνωρίσματα που εύκολα αλλάζουν πρόσημο σε ένα παιχνίδι ρόλων στη σκακιέρα της Γης. Το αντιπολεμικό του μήνυμα θα είναι πάντα επίκαιρο και ζωντανό και θα μας αφορά όλους.
Σημείωση αρχείου: Στην αρχική αρχειοθετημένη δημοσίευση παρεμβάλλονται εκτενή αποσπάσματα από το βιβλίο «Τα Ματωμένα Χώματα». Για τη διάσωση του προσωπικού αρχείου διατηρήθηκε το κείμενο του άρθρου της Σοφίας Σιγάλα, ενώ τα εκτενή αποσπάσματα του βιβλίου δεν αναπαράγονται εδώ.
About the Author
