Δεκατρία, Χρήστος Χωμενίδης
Στο «Δεκατρία» ο Χρήστος Χωμενίδης καταφέρνει κάτι μαγικό: Να μεταφέρει στο χαρτί τον προφορικό λόγο και να δημιουργήσει μια οικεία και άμεση για τον αναγνώστη αφήγηση με ανθρώπινες, βροτές εικόνες που ανακαλούν τη μνήμη. Δεν δημιουργούν εικόνες φανταστικές, περιγράφουν βιώματα ενός ολόκληρου λαού. Ο μικρός Χρήστος γράφει για τα δεκατρία πρώτα χρόνια της ζωής του και, πράγματι, ο τρόπος έκφρασής του θυμίζει ημερολόγιο μικρού παιδιού που ανακαλύπτει τον εαυτό του και τον κόσμο των μεγάλων. Μια αφήγηση «μικρομέγαλη» στα χρόνια που ορίζονται από την Ιστορία και τις μικρές ανθρώπινες διαδρομές της οικογένειάς του.
Γράφει η Σοφία Σιγάλα
Ο συγγραφέας δημιουργεί ομόκεντρους κύκλους με σταθερό σημείο την παρουσία του και την εξέλιξή του μέχρι και τον θάνατο του πατέρα του στα δεκατρία του χρόνια. Στον μεγάλο κύκλο αναπλάθεται η Ιστορία της Ελλάδας από τη δεκαετία του ’60 έως και τη Μεταπολίτευση. Στον μικρό και κοντά στο κέντρο του κύκλο εκτυλίσσεται η ιστορία της οικογένειάς του –ή μήπως όχι μόνο αυτής;
Η Νίκη και ο Αλέξανδρος φιλιούνται για πρώτη φορά στο Τσίρκο της Μόσχας, το 1959, που έχει έρθει στην Αθήνα. Στις πλάτες τους «φέρουν» τα βαριά ονόματα των οικογενειών τους. Η Νίκη, κόρη του Βασίλη Νεφελούδη, ιδρυτικού μέλους του ΚΚΕ, Ο Αλέξανδρος γιος του Χρήστου Χωμενιδη, αντιστασιακού που βρήκε θάνατο φρικτό στα Ψηλά Αλώνια από τους Γερμανούς.
«Οι γονείς μου συνεπώς ήταν αμφότεροι παιδιά της Αριστεράς. Της ηττημένης στον Εμφύλιο Αριστεράς. Έφεραν βαθιά τραύματα επιλογών που δεν είχαν κάνει οι ίδιοι.»
Το φιλί δυο νέων ανθρώπων σε ένα τσίρκο είναι μια εικόνα όμορφη. Ο Χωμενίδης όμως δημιουργεί με την εικόνα αυτή ένα ουσιαστικό και καθοριστικό προοίμιο:
«Χαίρομαι να πιστεύω ότι κι εγώ –όπως και όλοι μας μάλλον– ένα τσίρκο είμαι, που στήνει διαρκώς φαντασμαγορίες, σκαρφίζεται νούμερα, δαμάζει όσο μπορεί τα άγρια ζώα μέσα του… Και απολαμβάνει το υπερθέαμα έστω και δίχως θεατές. Ακόμα κι όταν τα λιοντάρια και οι σαλτιμπάγκοι του μένουν νηστικοί.»
Η ιστορία των γονιών του Χρήστου θα μπορούσε να είναι η ιστορία δύο νέων ανθρώπων που οι ζωές τους είναι άμεσα συνυφασμένες με την Ελλάδα του Εμφυλίου. Ο Χωμενίδης περιγράφει μια κοινωνική συνθήκη που προέκυψε έπειτα από μια ταραχώδη κι επικίνδυνη περίοδο και επηρέασε το μέλλον και την πορεία των Ελλήνων. Η Νίκη, μαθαίνει κάποιος από το ομώνυμο μυθιστόρημα του Χρήστου Χωμενίδη, ζει στην παρανομία μαζί με τους γονείς της που διώκονται πολιτικά. Σταματάει το σχολείο από πολύ μικρή και εκπαιδεύεται από τον ίδιο της τον πατέρα με εκείνα που εκείνος και η ιδεολογική του αντίληψη θεωρεί πολύτιμα για την ίδια. Ο Αλέξανδρος, γιος ενός ήρωα αντιστασιακού, θα πάρει τις αριστερές σταθερές ως εχέγγυα για την πορεία του στη ζωή. Σμίγουν και παντρεύονται και επενδύουν στο μέλλον με τα εφόδια που κατέχουν αλλά προσπαθώντας να χαράξουν τη δική τους πορεία· οι μνήμες σε μια μορφή υπολανθάνουσα, υποβόσκει αλλά εξελίσσεται.
Ο Χρήστος γεννιέται λίγο πριν η Χούντα της 21ης Απριλίου εγκατασταθεί στην Ελλάδα, το 1966. Μέσα στα χρόνια της δικτατορίας οι κοινωνικές και ηθικές ζυμώσεις θα αλλάξουν την ανθρωπογεωγραφία της χώρας. Ο συγγραφέας δίνει στα πρόσωπα της οικογένειάς του από έναν ρόλο. Πρόσωπα πολλά, μέλη των δύο οικογενειών, της Νίκης και του Αλέξανδρου, εκπροσωπούν από μια κοινωνική μορφή, μια φιγούρα, είναι όλοι όσοι, ζώντας την τραγική εποχή του πολέμου και του εμφυλίου, αναθεωρούν, κατανοούν, παρασύρονται, αντιλαμβάνονται. Ο Χωμενίδης επεξηγεί, μέσα από τα κοινωνικά στάτους που δημιουργεί η εποχή, τη νέα πραγματικότητα που προκύπτει. Ισορροπεί μεταξύ δράματος και θυμηδίας, Αλήθειας και παιδικής φαντασίας. Στην αφήγησή του η ζωή του φαίνεται σαν μια περιπέτεια γεμάτη ανθρώπους που επηρεάζουν τον ίδιο και τη σκέψη του, τον τρόπο που διαμορφώνει τον χαρακτήρα του.
Το «Δεκατρία» είναι μια ζεστή συνάντηση, μια αφήγηση ζωντανή που περιγράφει μια περίοδο πολύ κοντινή στο σήμερα, παίρνει διαστάσεις ιστορικής καταγραφής αλλά αποτελείται από εικόνες, μουσικές, διαβάσματα, λέξεις, διαλόγους και σκέψεις τόσο οικείες, λες και ο αναγνώστης ακούει τον εαυτό του, τον γονιό του, τον παππού του, να διηγούνται ή να θυμούνται όσα βίωσαν.
Αφήγηση πρωτοπρόσωπη, δε μοιάζει με μια βιογραφία που θα αποκαλύψει μυστικά, πάθη, ιστορίες ανομολόγητες. Μοιάζει με μια εξομολόγηση, μια ανθρώπινη κατάθεση που κρύβει ιστορίες που μοιάζουν με εκείνες των απλών ανθρώπων. Ο συγγραφέας ανακαλύπτει μέσα από τον ήρωά του την εικόνα του μικρού του εαυτού. Ο μικρός Χρήστος είναι ένας δορυφόρος και τον κυκλώνουν γεγονότα, συναισθήματα, αλήθειες που προσπαθεί να ερμηνεύσει, να εξηγήσει. Άλλοτε με χιούμορ σχεδόν κυνικό, άλλοτε με απορία παιδική αλλά όχι ανεπιτήδευτη. Δημιουργώντας εικόνες μυθιστορηματικές μέσα από την αλήθεια των παιδικών του χρόνων.
Ο Χρήστος Χωμενίδης στο τελευταίο του μυθιστόρημα επιχειρεί να περιγράψει όλες τις πτυχές μιας κοντινής ιστορικής περιόδου, από τη Χούντα έως και τη Μεταπολίτευση, μέχρι το 1979. Να σαρώσει όλες τις κοινωνικές, πολιτικές και ανθρώπινες σταθερές που αποτελούν την Ελλάδα, ως αποτέλεσμα μιας παράξενης, οδυνηρής και ημιτελούς διαδρομής. Καταφέρνει να κρατήσει ίσες αποστάσεις από τα γεγονότα που απασχόλησαν την εποχή για την οποία γράφει, και στην πραγματικότητα μεταφέρει με τρόπο άμεσο σκέψεις και συναισθήματα που είναι οικεία και γνωστά στον αναγνώστη. Το «Δεκατρία» έτσι ανεξαρτοποιείται, ξεφεύγει από τη μυθιστορηματική του υπόσταση και παίρνει μορφή νοσταλγική, σαν μια κατάθεση που αφορά τον καθένα ξεχωριστά αλλά, τελικά, αποδεικνύει την κοινή μνήμη των ανθρώπων.
Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΠΑΤΑΚΗ
About the Author
