Ένα μυθιστόρημα, ετυμολογικά, περιέχει τις έννοιες του μύθου και της ιστορίας. Αυτό σημαίνει, εξ ορισμού, πως, στην ουσία του και με τη γέννηση του, δύο σημαντικές παράμετροι το καθορίζουν και του δίνουν χαρακτήρα. Κάποιες φορές, είναι πολύ περισσότερο έγκυρο και αντικειμενικό ως προς την ιστορική του αλήθεια γιατί περιέχει μαρτυρία, μπορεί και βιωματική ή την αφήγηση ενός αυτόπτη μάρτυρα, που μπορεί να πάρει τη θέση του ήρωα σε αυτό.
Η αναφορά γίνεται για ένα μυθιστόρημα με ιστορικό χαρακτήρα και πολιτική χροιά, αφού το θέμα του κινείται γύρω από μια σημαντική περίοδο του κόσμου, αλλά, και μετά τη συγγραφή του, αποτέλεσε «μήλο της έριδος» στην πολιτική πραγματικότητα των αρχών του 20ου αιώνα έως και τα μέσα.
Ο Δόκτωρ Ζιβάγκο, του Μπόρις Πάστερνακ, είναι ένα από τα πιο διάσημα μυθιστορήματα που γράφτηκαν, στην Ελλάδα ήρθε ως έκδοση μεταφρασμένη αρκετά αργά, σε σχέση με τη συγγραφή του, και πέρασε από ένα πολύ δύσκολο ταξίδι μέχρι να γίνει γνωστό και να διαβαστεί από το ευρύτερο αναγνωστικό κοινό. Θα σου γράψω λίγες λέξεις για την υπόθεσή του.
Λίγα λόγια για την ιστορία
Η ιστορία εκτυλίσσεται με φόντο την Οκτωβριανή Επανάσταση και τον Ρωσικό Εμφύλιο Πόλεμο του 1918-1920. Βασικός πρωταγωνιστής της είναι ο Γιούρι Ζιβάγκο, γιατρός και ποιητής ονειροπόλος, παντρεμένος με την παιδική του φίλη Τόνια. Κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, στρατιωτικός γιατρός, θα γνωρίσει τη Λάρα, επίσης παντρεμένη με τον παιδικό του φίλο. Με το ξέσπασμα της Οκτωβριανής Επανάστασης, ο Ζιβάγκο θα πάει με την οικογένειά του σε ένα μικρό χωριό της Σιβηρίας, όπου θα ξανασυναντήσει την όμορφη Λάρα και μαζί τους θα αναπτυχθεί μια σχέση παραπάνω από φιλική. Με την επανάσταση, ο Ζιβάγκο θα αναγκαστεί να υπηρετήσει στον Κόκκινο Στρατό, η οικογένειά του θα φύγει από τη Ρωσία κι εκείνος θα πεθάνει το 1920. Αυτή είναι η γενική εικόνα του μυθιστορήματος. Η ουσία του και τα μηνύματά του όμως, αποτελούν την αξία του.
Ο Πάστερνακ, μέσα από τον Δόκτωρ Ζιβάγκο, κατάφερε να εντυπώσει μια από τις πιο σημαντικές στιγμές της Ιστορίας, να περιγράψει την εμφύλια διαμάχη και όσα επακολούθησαν (Λευκός στρατός-Κόκκινος στρατός), να κάνει μια ευκρινή αναφορά του πολιτικού καθεστώτος και του τρόπου που τη βίωσε ο ρωσικός λαός, να περιγράψει πρόσωπα και χαρακτήρες που έδρασαν και ακολούθησαν συγκεκριμένες πολιτικές και να δώσει το στίγμα της ιστορικής και πολιτικής πραγματικότητας της χώρας του.
Το μήνυμα του έργου του ήταν σαφώς αντίθετο με την πολιτική σκέψη της εποχής, με τα πιστεύω και τη λογική της Οκτωβριανής Επανάστασης: ο συγγραφέας, όπως ο Ζιβάγκο, ενδιαφέρονταν περισσότερο για την ευτυχία των ατόμων, παρά για την ευημερία της κοινωνίας, οπότε οι σοβιετικοί λογοκριτές θεώρησαν κάποια κομμάτια του έργου ως αντί Μαρξιστικά. Επίσης, στο έργο ελλοχεύουν υποβόσκουσες κριτικές του Σταλινισμού, αλλά και αναφορές σε στρατόπεδα συγκέντρωσης.
Οι δυσκολίες
Για να εκδοθεί, έπρεπε να το εξάγει κρυφά ο Ιταλός δημοσιογράφος Φελτρινέλι, το 1957, και να το εκδόσει σε λίγα βιβλία, μεταφρασμένα από το χειρόγραφο, στην Ιταλία και τη Ρωσία. Το Δόκτωρ Ζιβάγκο πέρασε από πολλές περιπέτειες μέχρι να σταθεί ως μυθιστόρημα της Παγκόσμιας Λογοτεχνίας, μάλιστα, το 1958, όταν προτάθηκε και πήρε το Βραβείο Νόμπελ, η ρωσική ηγεσία απαγόρευσε στον Παστερνάκ να λάβει το βραβείο.
Κάθε όνομα της ιστορίας κρύβει και ένα μήνυμα. Μια κατάσταση και μια εκ διαμέτρου αντίθετη φύση με αυτή της πολιτικής της Ρωσίας εκείνο το διάστημα. Ο Γιούρι Ζιβάγκο, στα ρωσικά, είναι δυο λέξεις με σημασία αμφίσημη. Ζιβάγκο σημαίνει ζωή, ενώ το Γιούρι, από το Γεώργιος-υποκοριστικό- που σημαίνει νικητής και συνδέεται με τα χριστιανικά ήθη του ρωσικού λαού. Ο φίλος του και σύζυγος της Λάρας, Στρέλνικοβ, που θα καταταχθεί με το κόμμα σημαίνει εκτελεστής, σκοπευτής.
Ο Πάστερνακ, μέσα από το έργο του, περιγράφει τη ζωή του. Ο Ζιβάγκο είναι ένας ενήλικος που ζει τη ρομαντική του εφηβεία μέχρι τον θάνατό του. Μια οξύμωρη κατάσταση στην πολιτική και ιστορική περίοδο που βιώνει. Το μέτωπο και η εμφύλια διαμάχη είναι αντίθετες συνθήκες με τα θέλω και την ιδιοσυγκρασία του. Τα συμπεράσματά του, κεντρικές ιδέες της ιστορίας του είναι πως, το εγχείρημα αυτό δημιούργησε δυστυχισμένους ανθρώπους, αφού είναι αδύνατο να γίνει ευτυχισμένος ένας λαός με μέσα εξαναγκασμού. Ο Ζιβάγκο στην πραγματικότητα είναι η εικόνα του μεγαλύτερου μέρους των Ρώσων. Επιπλέει μέσα σε ένα δυνατό ρεύμα, δεν αντιτίθεται ανοιχτά, δε διαμαρτύρεται σθεναρά, αλλά και δεν παραδίνεται άνευ όρων. Και η πολιτική αυτή θέση είναι και η πιο σημαντική, ίσως και η μακροβιότερη αντίδραση του ανθρώπινου είδους. Ακόμα και το τέλος του κρύβει έναν αφορισμό. Πεθαίνει πνευματικά αδύναμος, χωρίς θέληση για ζωή, χωρίς βούληση, μόνος. Ζωντανός παραμένει μέσα από τα ποιήματά του, θέλοντας να δείξει πως το πνεύμα και η ελευθερία του μυαλού είναι τα μόνα που παραμένουν ζωντανά και δεν πρέπει να υποταχθούν ποτέ.
Ο Μπόρις Πάστερνακ για τον Δόκτωρ Ζιβάγκο
Όταν έγραφα το "Δρ. Ζιβάγκο" ένιωθα πως είχα ένα τεράστιο χρέος απέναντι στους συγχρόνους μου. Προσπάθησα λοιπόν να το ξεπληρώσω. Αυτή η αίσθηση της οφειλής γινόταν εξουθενωτική καθώς προχωρούσα σιγά σιγά στη συγγραφή του μυθιστορήματος. Έπειτα από τόσα χρόνια λυρικής ποίησης ή μεταφραστικής δουλειάς ένιωθα πως ήταν καθήκον μου να γράψω για την εποχή μας – γι' αυτά τα χρόνια, τα περασμένα, αλλά τόσο κοντινά μας ακόμη. Ο χρόνος πίεζε. Με το "Δρ. Ζιβάγκο" ήθελα ν' αποτυπώσω το παρελθόν και να τιμήσω τις όμορφες κι ευαίσθητες πλευρές της Ρωσίας εκείνης της εποχής. Δεν υπάρχει περίπτωση επιστροφής σ' αυτές, ούτε σ' εκείνες των προγόνων μας, αλλά πιστεύω πως στο μέλλον οι αξίες τους θ' αναβιώσουν...
Ο Μπόρις Λεονίντοβιτς Πάστερνακ γεννήθηκε στις 29 Φεβρουαρίου (10 Φεβρουαρίου με το νέο ημερολόγιο) 1890 στη Μόσχα, στους κόλπους μιας καλλιεργημένης εβραϊκής οικογένειας
About the Author
