Οι έμποροι των εθνών
Σκέφτομαι πως οι πράξεις και οι αντιδράσεις μας, κατόπιν πίεσης, καθορίζουν και την πραγματικότητα του χαρακτήρα μας. Αυτό όμως δείχνει και κάτι άλλο. Στην ώρα τη δύσκολη είναι πάντα επιτακτική η ανάγκη να μην αφήνουμε το μυαλό μας να πέσει στην πλάνη της απάθειας και της κατάρρευσης. Πρέπει να το τρέφουμε πάντα, ακόμα και όταν στο στομάχι μας δεν κατεβαίνει μπουκιά. Ακόμα και όταν όλα γύρω μας παύουν να υπάρχουν, εμείς πρέπει να του δίνουμε ζωή. Και μόνο όταν το μυαλό μας είναι χορτασμένο θα το καταφέρνουμε αυτό. Γιατί ο δρόμος που διανύουμε έχει μέντορα τον νου και την καρδιά μας. Κι αν δημιουργήθηκαν μέσα στο ανθρώπινο σώμα, είναι δική μας υπόθεση να τα φροντίζουμε.
Σήμερα ήθελα να μιλήσω για ένα άλλο βιβλίο που έχω στα χέρια μου. Η ημερομηνία που το αγόρασα λέει 25/08/2000, εκδόσεις ΕΝΑΛΙΟΣ, αν και πρωτοεκδόθηκε σε σειρές το 1882, με τον τίτλο «Μην Χάνεσαι». Θα κάνω μία παρένθεση για να σου γράψω την άποψή μου για το τι είναι κλασικό μυθιστόρημα της λογοτεχνίας. Θεωρώ πως κλασικό παίρνει τη μορφή ένα κείμενο, όχι λόγω της δομής ή της γλώσσας του ούτε βέβαια λόγω της ιστορίας του, δεδομένου πως ούτε στη λογοτεχνία υπάρχει παρθενογέννεση. Κλασικό γίνεται ένα βιβλίο όταν, όσος χρόνος και να περάσει, όσο κι αν διαφοροποιηθεί η δομή μιας κοινωνίας, οι πεποιθήσεις και οι χαρακτήρες της εξελιχθούν ή και μεταλλαχθούν, το μυθιστόρημα αυτό θα συνεχίζει να απασχολεί με την έγκαιρη και επίκαιρη μορφή του ένα μεγάλο μέρος του αναγνωστικού κοινού, όχι σαν πραγματεία ή παράδειγμα μιας άλλης εποχής, αλλά ως ζωντανό παράδειγμα που εφαρμόζεται και «κουμπώνει» απόλυτα στα σημερινά δεδομένα.
Υπόθεση βιβλίου
Βρισκόμαστε στο 1119, στη Νάξο, ο πλούσιος ευπατρίδης, Ιωάννης Μούχρας, καταδιώκει τους πειρατές, με σκοπό νά λάβει δίπλωμα ναυάρχου και ευπατρίδη της Βενετίας. Σε μια τέτοια καταδίωξη απελευθερώνει έναν Βενετό κόμη, τον Μάρκο Σανούτο, ο οποίος είχε πέσει σκλάβος των πειρατών και του προσφέρει φιλοξενία στην οικία του. Όμως, ο Βενετός κόμης, επιθυμεί τη γυναίκα του οικοδεσπότη του –ονόματι Αυγούστα- και βρίσκοντας ευκαιρία, την απαγάγει. Μετά από χρόνια, όταν ο δόγης της Βενετίας εξαπολύει επίθεση στο Αιγαίο, ο Σανούτος συναντιέται ξανά με όσα χάθηκαν πριν χρόνια, την απαχθείσα και αγαπημένη του Αυγούστα αλλά και με τον εχθρό του, Ιωάννη Μούχρα.
Η ιστορία του βιβλίου του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, Οι Έμποροι των Εθνών -όπως φαντάζομαι θα κατάλαβες- δεν είναι μόνο ερωτική, αν και έχει έντονα στοιχεία στη θεματολογία του. Είναι βέβαια εξαιρετικά σημαντική η γλώσσα και η ιδιάζουσα μορφή της γραφής του Παπαδιαμάντη, που όσα χρόνια και να περάσουν οι μελετητές θα αναλύουν και θα βγάζουν συμπεράσματα για τη δομή και τον ανεξάρτητο χαρακτήρα της στον συγγραφικό κόσμο. Η κλασικότητα όμως και η διαχρονικότητα του έργου αυτού έγκειται στην πολιτική του χροιά, εκτός από την ιστορική του ταυτότητα. Το μυθιστόρημα αυτό είναι ένα πολιτικό μυθιστόρημα. Όταν ό Πέτρος Ζιάννης, Δόγης της Βενετίας, διατάζει όλα τα πληρώματα να ενεργήσουν ιδιωτικά, ώστε να καταλάβουν όλα τα νησιά του Αιγαίου, κάνει ακριβώς αυτό που βλέπουμε και σήμερα να γίνεται με τα μάτια μας. Οι ευπατρίδες είναι πρόθυμοι να εκστρατεύσουν για να γίνουν προσωπικοί κυρίαρχοι των νησιών. Όλα κινούνται στο πλαίσιο της πιο αδίστακτης ατομικότητας. Εξάλλου, τα προσχήματα εξευγενίζουν τη βαρβαρότητα. Ο κυνισμός με τον οποίο εμπορεύονται πατρίδα, νησιά, κομμάτια γης και ξένες περιουσίες είναι αυτό ακριβώς που καυτηριάζει ο Παπαδιαμάντης. Η ταχύτητα της αρπαγής και της κυνικής συμπεριφοράς κάθε έμπορου που στην ουσία κυριαρχεί πάνω σε έθνη, σε κράτη. Ακόμα και αν η συγγραφική δεινότητα του Παπαδιαμάντη δίνει ως αιτία τη μεγάλη αγάπη του Σανούτο για την γυναίκα που έχασε, την Αυγούστα, το βασικό νόημα στους Έμπορους των Εθνών είναι η εθνική αγοραπωλησία. Ο Παπαδιαμάντης μιλάει για την απόλυτη εγκατάλειψη και απάθεια της τύχης των ανθρώπων και την έκδηλη αλαζονεία όσων διαπραγματεύονται την αγοραπωλησία ενός Έθνους. Όλα μετριούνται μόνο με τη δύναμη της προσωπικής πυγμής, που παίρνει διαστάσεις τιμής ή αξιοπρέπειας ή σεβασμού , συγκαλύπτοντας την πιο χυδαία μορφή επιβολής. Όλα σηματοδοτούν τη λανθάνουσα εξουσία που καθορίζει κάθε σχέση. Τα βασικά χαρακτηριστικά του έργου είναι ο κυνισμός, ο αμοραλισμός, η απάθεια μπροστά στο δράμα του άλλου και το διακαές παιχνίδι της υπεροχής. Όλα αυτά δεν είναι παρά η συμπτωματολογία της σημερινής κοινωνικής παθογένειας. Όσο διαβάζει κάποιος το βιβλίο αυτό ανατριχιάζει αναγνωρίζοντας, κάτω από τη διαφορετική εποχή που εκτυλίσσεται το το έργο, τον ίδιο και ακριβή τρόπο με τον οποίο παίζεται στα φιλόδοξα και αδίσταχτα χέρια των δυνατών οι μοίρα ενός τόπου.
Απόσπασμα, Οι έμποροι των Εθνών, Αλέξανφρου Παπαδιαμάντη
Ζητείτε ηθικά βιβλία. Αλλά, πού θα βρήτε την ηθικήν;…Ουδέν άλλον είμεθα ή Ηχώ. Προτιμάτε τους φαρμακείς, τους παρασκευάζοντας υμίν προς σιτισμόν τας ιδίας υμών κακίας, τα ίδια ημών πάθη κεκοσμημένα; Προτιμάτε την εποποιίαν των κοινωνικών βδελυριών και αισχροτήτων ή των σατυρισμών αυτών; Εις μάτην θέλομεν περιμένει την απάντησίν σας περί τούτου. Αυτή δεν θα είναι οριστική. Δια τούτον θέλομεν εξακολουθήσει την ειμαρμένην ημών και κοπιώδη πεζοπορίαν.
Αλλ΄ αρκούντως επλανήθημεν εν τω κενώ ας βαδίσομεν ήδη επί του λιθοστρώτου…»
Στις 3 Ιανουαρίου του 1911, ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης φεύγει από τη ζωή.
About the Author
