Πόσο “έντιμος “ μπορεί να είναι η εμπορία στο πέρασμα του χρόνου; Ως όρος αποτελεί μια ιδανική συνθήκη, ένα “ ευπροσήγορο” περιβάλλον στη σχέση πώλησης κι αγοράς. Ο έμπορος παρέχει αγαθά, με σκοπό το κέρδος, ο καταναλωτής βρίσκει εκείνο που χρειάζεται, επ’ ωφελεία. Μπορεί αυτή η συναλλαγή να παραμείνει στα πλαίσια του ήθους και της αρχικής της σημασίας;
Στη μυθολογία, ο Σάμιος έμπορος Αναξικρέωντας, λίγο πριν αποπλεύσει από το νησί, ζητάει χρησμό. Η Αφροδίτη τον συμβουλεύει να αδειάσει το εμπόρευμα από το πλοίο και να φορτώσει μεγάλα πιθάρια με καθαρό νερό. Η νηνεμία μεσοπέλαγα δημιουργεί πρόβλημα στα πλοία που ταξιδεύουν. Ο Αναξικρέωντας πουλάει το νερό, με αποτέλεσμα να σώσει τη ζωή όσων ταξίδευαν και εκείνος να κερδίσει πλούτη από αυτή την εμπορική συναλλαγή.
Η αναφορά αυτή υπάρχει στο μυθιστόρημα της Μαίρης Σιάνη-Ντέιβις, Έντιμος εμπορία, οροθετώντας το πλαίσιο μέσα στο οποίο διαμορφώνεται η ιστορία της.
Στις σελίδες του βιβλίου εκτυλίσσεται μια οικογενειακή σάγκα. Τρία αδέλφια, οι Σκούρα, από τη Νεράιδα Αρκαδίας, βρίσκονται στην Αθήνα, κατά την περίοδο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, προσπαθώντας να πάρουν τη ζωή στα χέρια τους και να προκόψουν.
Ο Στάθης, ο Αργύρης και ο Μάρκος ζουν στο μικρό χωριό Νεράιδα, κάτω από τον αυταρχικό και άτεγκτο πατέρα τους Θεόδωρο που, μετά τον θάνατο της γυναίκας του, κλείνεται στον εαυτό του, αδιαφορεί για τους γιους του και τους φέρεται με σκληρότητα.
Η γιαγιά τους Σταυρούλα είναι ο άνθρωπος που νοιάζεται για το μέλλον τους. Με αυτοθυσία, στέλνει τον Στάθη στην Αθήνα, για να βρει την τύχη του. Στους Αμοελόκηπους, σε μια ταβέρνα θα στήσει τη ζωή του. Θα τον ακολουθήσουν και τα άλλα δύο του αδέλφια, με μια ευχή και συμβουλή από τη γιαγιά τους: να μη χωρίσουν ποτέ. Όπως τα κλαδιά της κουμπαριές, που ένα μόνο του σπάει εύκολα αλλά τρία μαζί δεν κόβονται ποτέ.
Τα τρία αδέλφια μεγαλώνουν κι ανδρώνονται στο φαιό πλαίσιο της κατοχικός Αθήνας, γίνονται μάρτυρες και θύματά της. Ο καθένας με τον χαρακτήρα του, αντιλαμβάνεται κι ερμηνεύει με τη δική του διαίσθηση τα γεγονότα. Άνθρωποι αποφασισμένοι να πετύχουν, εκμεταλλεύονται κάθε ευκαιρία, κάθε γνωριμία, κάθε περίσταση. Με γνώμονα το αιώνιο αδελφικό δεσμό, την υπόσχεσή τους, καταφέρνουν να πάρουν θέση στην ανώτερη κλίμακα του κόσμου του εμπορίου.
Οι πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες που διαμορφώνονται με το τέλος του πολέμου βρίσκουν τους αδελφούς Σκούρα μπροστά σε προκλήσεις κι ευκαιρίες που εκμεταλλεύονται στο έπακρο.
Η ιστορία τους σταματάει μοιραία, ανέλπιστα, λίγο μετά το τέλος της Χούντας και την αρχή της Μεταπολίτευσης. Άδικα; Προδιαγεγραμμένα; Ίσως, θα έλεγε κάποιος, με τρόπο γήινο, έτοι όπως η ανθρώπινη φύση προστάζει για χαρακτήρες όπως οι Σκούρα.
Η συγγραφέας έχει καταφέρει κάτι θαυμάσιο· να καταγράψει την πορεία της Ελλάδας, όχι μέσα από την καθαρή ιστορική πλευρά της, αλλά μέσα από τους ίδιους τους πρωταγωνιστές της οι οποίο, αν και φανταστικοί, έχουν γήινη υπόσταση, ρεαλισμό, θυμίζουν οικεία πρόσωπα που συναντάει κάποιος γύρω του.
Βαδίζουν στο γνώριμο εμπορικό κέντρο της Αθήνας, δίνοντας την ευκαιρία για μια νοσταλγική περιήγηση. Δρόμοι γεμάτοι ζωή, όνειρα, συναντήσεις, κίνηση. Άνθρωποι του μεροκάματου, της υψηλής κοινωνίας, εμποροι και απατεώνες, καθημερινοί, χωρίς χρονική ταυτότητα.
Οι τρεις αδελφοί ανέρχονται στον κόσμο του εμπορίου, ο καθένας με τις δικές του αξιώσεις, τα δικά του όνειρα, με κοινά σχέδια και τόσο διαφορετικές συνισταμένες να καθορίζουν την πορεία τους. Τα κίνητρά τους αντικατοοτρϊζουν τον τρόπο που ερμηνεύουν όλα όσα συνάντησαν και τους επηρέασαν.
Πώς διαμορφώνεται όμως ο χαρακτήρας και η ψυχοσύνθεση του ατόμου κάτω από το βάρος της συνεχόμενης προσπάθειας για κέρδος; Οι Σκούρα σταδιακά χάνουν το κίνητρο του αγώνα για ευμάρεια, για εμπορική επιτυχία, για κοινωνική αναγνώριση. Η ανθρώπινη έννοια της φιλοδοξίες και της καλύτερης ζωής αλλάζει δυναμική. Η αλλοίωση του χαρακτήρα των ηρώων είναι ευδιάκριτη, με έντονες αντιδράσεις. Το κέρδος, η ανηλεής επιθυμία για πλούτο φέρνει τα αδέλφια αντιμέτωπα με την άλλης πλευρά του χαρακτήρα τους και της ιδιοσυγκρασίας τους. Χωρίς κοινό στόχο, χωρίς κοινά όνειρα και προσδοκίες, το δέσιμο διασπάται.
Η συγγραφέας θέτει τον σοφό όρο της εντίμου εμπορίας ως πολύτιμο ισοζύγιο της ηθικής κατάπτωσης και της αλλοίωσης της προσωπικότητας. Η αλόγιστη προσπάθεια κέρδους γίνεται ο βωμός πάνω στον οποίο καταστρέφονται αξίες και ανθρώπινες σχέσεις.
Το μυθιστόρημα «Έντιμος εμπορία» προσκαλεί σε ένα ταξίδι γοητευτικό, με πολλές πτυχές. Έτσι, για να ολοκληρωθεί η ιστορία, ο αναγνώστης έρχεται αντιμέτωπος με κομμάτια που πρέπει να συναρμολογήσει για να διακρίνει την εικόνα, την ιδέα και το κίνητρο της αφήγησης.
Μέσα από αυτήν τη διαδικασία ανακαλύπτει την επαρχία πριν τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η Νεράιδα, το χωριό στο οποίο γεννιούνται οι Σκούρα, είναι η γενική εικόνα της νεοελληνικής υπαίθρου του Μεσοπολέμου. Χωρίς δυνατότητες μόρφωσης, μακριά από τις πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις, με ρόλο πρωταγωνιστικό την πατριαρχία, αλλά και τη δεινή θέση στην οποία βρίσκεται η γυναίκα. Η Μαίρη Σιάνη-Ντέιβις έχει δημιουργήσει έναν ρεαλιστικό, ζωντανό τόπο, με διαλόγους και στιχομυθίες σε μια διάλεκτο απόλυτα ισορροπημένη κι εναρμονισμένη με τον χώρο που διαδραματίζεται η αρχή της ιστορίας. Η αφήγηση, γεμάτη με πολιτιστικά στοιχεία, ζωντανεύει και παίρνει διάσταση ξεφεύγοντας από τη φαντασία.
Η συνέχεια, στην Αθήνα της κατοχής, είναι αποκαλυπτική. Οι περιγραφές της φρίκης και της απόγνωσης είναι ζωντανές, σαν να ξεφυλλίζει κάποιος ένα άλμπουμ με μαυρόασπρες φωτογραφίες σε γκρο πλαν.
Οι ήρωες γίνονται θύματα και θύτες ανακαλύπτουν και αποκαλύπτουν τη μαύρη περίοδο του πολέμου. Τους ανθρώπους που αδυνατούν να επιζήσουν, εκείνους που εκμεταλλεύονται τη νέα κατάσταση για να πλουτίσουν, τις άθλιες συνθήκες που βιώνει ένας λαός κατακτημένος.
Η εμφύλια διαμάχη δίνεται με τρόπο αποκαλυπτικό, τραγικό αλλά, ταυτόχρονα και αντικειμενικό. Οι Σκούρα ζουν τον Εμφύλιο, εκμεταλλεύονται κάθε ευκαιρία για να ανελιχθούν. Πανεριτζήδες, πωλητές στα πανηγύρια, μ΄ένα καρότσι στους δρόμους της Αθήνας, κυνηγώντας το κέρδος.
Η πορεία και η εξέλιξη τους είναι σε αντιστοιχία με την Ιστορία της Ελλάδας. Από τους Ποδαράδες, στις προσφυγικές κατοικίες, ανακαλύπτουν τον πόνο της προσφυγιάς, την έξυπνη και οξυδερκή κυρά-Κανέλα, που μυεί τον Μάρκο στον κόσμο του εμπορίου, την Παγώνα, την ανατολίτισσα με τα ερωτικά θέλγητρα.
Η Αθήνα αναστυλώνεται, δημιουργείται ξανά από τις στάχτες της. Σε αυτό το σκηνικό ο αναγνώστης περιηγείται στα σοκάκια και τους δρόμους του εμπορίου. Μια ζωντανή, λεπτομερής και τόσο αληθινή αποτύπωση των ανθρώπων, της ζωής και της σκέψης τους.
Στο προσκήνιο οι αδελφοί Σκούρα που, όσο μεγαλώνουν και επικυρώνουν την παρουσία και τη δύναμή τους, απεικονίζουν και το κοινωνικό πλαίσιο που διαμορφώνεται στις δεκαετίες του ΄50 και ‘60.
Η ελληνική οικογένεια, η θέση της γυναίκας, μακριά από τη χειραφέτησή της και τα δικαιώματα ανεξαρτησίας, η ξέφρενη αστυφιλία, οι διώξεις και η αντιμετώπιση των αριστερών.
Η Αθήνα στην «Έντιμο εμπορία» δεν είναι ιδωμένη από ένα λογοτεχνικό καλειδοσκόπιο. Αποτελεί μια ζωντανή περιγραφή μιας εποχής που συνεχίζεται. Που παραμένει ενεργή στους δρόμους, στα στενά, στα σοκάκια της Αθήνας. Πρόκειται για ένα εξαιρετικό οδοιπορικό, για μια υπέροχη διήγηση που δίνει φως στο παρελθόν και το ψηλαφίζει με αγάπη, με εντιμότητα και σοβαρή έρευνα.
Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΠΑΤΑΚΗ
About the Author
