Θα εκδικηθώ τον εαυτό μου με τον πιο βάναυσο τρόπο που μπορείς να φανταστείς. Θα τον ξεχάσω.
Για τα Ανατολικά της Εδέμ
Άραγε, υπάρχει τρόπος να ξεχάσεις τις λέξεις και τις πράξεις σου; Πόσο ακαταμάχητος και γοητευτικός μπορεί να γίνει ένας διάλογος με το εγώ; Θα μπορούσε να το έχει πει κάποιος που δεν κατάφερε ποτέ να βρει γαλήνη μέσα από τις σκέψεις του, που κατάλαβε πως ποτέ δεν έφτασε στο ζητούμενο που προσπαθούσε πάντα να ανακαλύψει. Μια ψυχή που ποτέ δεν της έφτασε μέχρι εκεί που πήγε ή ένας κουρασμένος από τη ζωή του άνθρωπος.
Η φράση αυτή είναι του Τζον Στάινμπεκ, ενός από τους μεγαλύτερους λογοτέχνες όλων των εποχών. Είχε βρει ειρήνη με τον εαυτό του; Κατάφερε μέσα από τα σπουδαία του μυθιστορήματα να αναδείξει όσο θα ήθελε μια διαφορετική όψη της ακμάζουσας Αμερικής του 20ου αιώνα;
Ο Στάινμπεκ δεν είχε κανέναν ενδοιασμό που να τον αποτρέπει από το να γράψει την αλήθεια και να μιλήσει για τα μελανά σημεία της αμερικανικής κοινωνίας. Για τη φτώχεια που μάστιζε τους απλούς ανθρώπους και για την εκμετάλλευση των εργαζομένων. Μέσα από τα βιβλία του μιλά για δικαιοσύνη και για την πάλη του ανθρώπου για έναν καλύτερο κόσμο. Χαρακτηριστικό της γραφής του ο αφτιασίδωτος ρεαλισμός. Η απογύμνωση της ψυχής και της σκέψης των ηρώων του. Τραγικοί, σχεδόν πάντα μοιραίοι, αντιμέτωποι με όνειρα που δεν πραγματοποιούνται ποτέ, παντοτινοί κυνηγοί μιας ζωής καλύτερης από το τίποτα, με ηθικούς και ανθρώπινους προβληματισμούς. Αντιμέτωποι με το καλό και το κακό, στις πιο απλές και λιτές μορφές τους, αποκαλύπτονται στην πιο αρχέγονή τους υπόσταση: μόνοι τους απέναντι σε έναν καθρέφτη που τα πάθη και τα τρωτά τους σημεία έχουν όψη σε υπερμεγέθυνση. Ο κόσμος των βιβλίων του Στάινμπεκ απέχει από το να είναι ουτοπικός. Οι ήρωές του προσπαθούν με κόπο να αλλάξουν τη φρικτή μοίρα των στερήσεων που τους επιφέρει η φτώχεια, συνειδητοποιούν, όμως, πως δεν είναι παρά έρμαια της τύχης και βλέπουν τα όνειρά τους να γκρεμίζονται. Βρίσκονται εγκλωβισμένοι σε έναν κόσμο που δεν είναι ιδανικός, μα κατάφωρα άδικος. Kαι κανείς δεν μπορεί να ξεφύγει από την μοίρα του.
Έχω καταφέρει έως τώρα να διαβάσω τέσσερα μυθιστορήματά του, ελπίζω να καταφέρω να διαβάσω κι άλλα. Τα Σταφύλια της Οργής, το Άνθρωποι και Ποντίκια και το Ο Δρόμος με τις Φάμπρικες και το Ανατολικά της Εδέμ.
Δεν έχω κανένα σκοπό να υποβαθμίσω κανένα από τα τέσσερα, για μένα είναι όλα εμβληματικά και κλασικά έργα που θα έπρεπε να διαβαστούν από όλους όσους αγαπούν τη λογοτεχνία, αλλά σήμερα θα ήθελα να γράψω λίγες λέξεις για τα Ανατολικά της Εδέμ.
Μπορεί ο μύθος της Παλαιάς Διαθήκης να με είχε επηρεάσει εκούσια, αλλά ο Κάιν και ο Άβελ ήταν για μένα πάντα μια πολύ περίεργη και ακατανόητη ιστορία. Μέχρι που κατάλαβα πως η έννοια και η ερμηνεία της είναι εντελώς διαφορετική από όσα μέχρι τότε είχα αποκωδικοποιήσει.
Τα Ανατολικά της Εδέμ είναι η ιστορία δύο οικογενειών που ζουν στην Καλιφόρνια, μετανάστες από την Ιρλανδία. Η οικογένεια Τασκ είναι βγαλμένη από τη βιβλική ιστορία του Κάιν και του Άβελ (οι ήρωες έχουν πάρει τα ονόματα των βιβλικών προσώπων). Ο Άνταμ είναι το καλό. Εργατικός, πιστός πάντα στην αλήθεια, τίμιος, εργατικός, πολλές φορές βασανισμένος, ακόμα και από τη γυναίκα που αγάπησε. Οι γιοι του, ο Άαρον και ο Κολ, είναι μια μετενσάρκωση, μια σύγχρονη έκφανση της βιβλικής ιστορίας του Κάιν και του Άβελ. Μυστικά που είχαν μείνει θαμμένα αποκαλύπτονται, το κακό με τη μορφή μιας γυναίκας μπαίνει ανάμεσά τους, οι δύο ήρωες ισορροπούν στη μοίρα τους και την ανάγκη για αγάπη και αποδοχή. Η μάχη με το κακό και το καλό παίρνει διαστάσεις που ισορροπούν σε τεντωμένο σκοινί. Είτε πρωταγωνιστικό είτε δευτερεύοντα ρόλο, οι ήρωες από τα Ανατολικά της Εδέμ μένουν αξέχαστοι. Η Ανατολική θεώρηση των πραγμάτων και η επίδραση που ασκεί στους πρωταγωνιστές, μια μητέρα χαμένη στα πάθη της, μια αποκάλυψη ανορθόδοξη, τα ηθικά διλήμματα των ηρώων, η περαιτέρω ερμηνεία της ιστορίας της Παλαιάς Διαθήκης και οι διαστάσεις που παίρνει σε κάθε πράξη. Μια βαθιά ανθρώπινη και συγκινητική ιστορία που θέτει προς συζήτηση αιώνια ζητήματα: το καλό και το κακό, τα όρια που έχουν στην πορεία της ζωής και στις αποφάσεις του ανθρώπου, η δύναμη και η αδυναμία του, τα όρια και τα στεγανά των πράξεων και των συναισθημάτων του.
Πιστεύω ότι υπάρχουν τέρατα που γεννιούνται στον κόσμο από ανθρώπινους γονείς. Μερικά τα βλέπεις, είναι δύσμορφα και αποκρουστικά, με πελώριο κεφάλι ή μικροσκοπικό κορμί. Κάποια γεννιούνται χωρίς χέρια, χωρίς πόδια, ή με τρία χέρια, με ουρές ή στόματα σε αλλόκοτα σημεία. Είναι ατυχήματα, δεν φταίει κανείς για αυτά, όπως πιστευόταν παλιά. Κάποτε θεωρούνταν ορατές τιμωρίες για αποκρυμμένες αμαρτίες. Και όπως υπάρχουν σωματικά τέρατα, δεν μπορεί να γεννιούνται και πνευματικά ή ψυχικά τέρατα; Το πρόσωπο και το κορμί ίσως να είναι τέλεια, αλλά αν ένα στρεβλό γονίδιο ή ένα παραμορφωμένο αυγλο μπορούν να παράγουν σωματικά τέρατα, δεν είναι πιθανό η ίδια αυτή διεργασία να παράγει και μία παραμορφωμένη ψυχή;
Βρίσκω αυτό το μυθιστόρημα ακόμα μέσα στην καρδιά μου. Δυνατό, ρεαλιστικό, αληθινό και δραματικό. Με ήρωες που πονάνε και αγωνιούν, προβληματίζονται και αντιδρούν παρορμητικά ή με σύνεση. Ήρωες που θα μπορούσαν να είμασταν όλοι.
Κι αν αναφέρω σήμερα το Ανατολικά της Εδέμ, του Τζον Στάιμπεκ είναι γιατί σαν σήμερα, το 1968, έφυγε από τη ζωή. Τιμήθηκε με το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας, το 1962, ενώ κάποια από τα έργα του γυρίστηκαν ταινίες (εμβληματική του Ελία Καζάν, Ανατολικά της Εδέμ, με έναν Τζέιμς Ντιν υπέροχο, ενώ έργα του παίζονται ακόμα και σήμερα σε μεταφορές στο θέατρο).
Κλείνω με δύο φράσεις του από την απονομή του Βραβείου Νόμπελ, τις οποίες θεωρώ πολύ σημαντικές.
Ο ίδιος ο άνθρωπος έχει καταστεί η μεγαλύτερή μας απειλή και η μοναδική μας ελπίδα.
Ο συγγραφέας είναι επιφορτισμένος με το καθήκον να αποκαλύπτει τα τρωτά και σφάλματά μας, να φέρει στο φως τα σκοτεινά και επικίνδυνα όνειρά μας, με σκοπό να βελτιώσει την ζωή μας.
About the Author
