Γεράκια στο κλουβί, Κωνσταντίνα Μόσχου
Όταν ξεκινάω ένα βιβλίο, κρατάω πάντα σημειώσεις και, στο τέλος, επιμένω να υπολογίζω τον μέσο όρο των νοημάτων και των ιδεών του. Το Γεράκια στο Κλουβί ήταν από τα λίγα βιβλία που δεν χρειάστηκε να κάνω αυτόν τον υπολογισμό. Ήξερα πως το αποτέλεσμα θα ήταν ολοφάνερο· η ιδέα της ελευθερίας και πώς ορίζεται αναλόγως των συνθηκών είναι εκείνο ου επικρατεί και δίνει χαρακτήρα σε αυτό το μυθιστόρημα.
Το θέμα της ιστορίας είναι γνωστό ιστορικά, αφού αφορά αληθινά πρόσωπα που βίωσαν όσα περιγράφονται στο βιβλίο. Τον 18ο αιώνα, με την έξαρση της Βιομηχανικής Επανάστασης στη Βρετανία, μεγάλα τμήματα του αγροτικού πληθυσμού της βρέθηκαν στις πόλεις, προκειμένου να αποζητήσουν καλύτερες συνθήκες ζωής και οικονομικής αποκατάστασης. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα τη δημιουργία μιας νέας κοινωνικής τάξης που βίωνε την απόλυτη ένδεια και απαξίωση. Η εγκληματικότητα αυξήθηκε σε επίπεδα που καμία κοινωνία δεν μπορούσε να ανταπεξέλθει. Ο « Ματωμένος Κώδικας» ήταν ένας νόμος σκληρός και απάνθρωπος και ήταν απόρροια της αναποτελεσματικότητας του κράτους να διαχειριστεί αυτή τη νέα τάξη πραγμάτων. Θανάτωνε ανθρώπους ακόμα και για μια απλή κλεψιά ενός κομματιού ψωμί. Όταν ούτε αυτό είχε αποτέλεσμα, κατά τις αρχές του 19ου αιώνα, βρέθηκε η χειρότερη λύση σωφρονισμού. Όλοι οι καταδικασμένοι, για τα μικρότερα έως μεγαλύτερα πταίσματα, έπαιρναν χάρη και εξορίζονταν στην Αυστραλία, τη Νέα Γη. Νέο-ανακαλυφθείσα χώρα, παρθένα και δέλεαρ για την προώθηση της επεκτατικής πολιτικής της Γηραιάς Αλβιώνας.
Το Γεράκια στο Κλουβί περιγράφει μια αληθινή συνθήκη μέσα από το φάσμα της μυθιστοριογραφίας. Το 1829 το Νόρφολκ απέπλευσε από τη Βρετανία για το μακρινό του ταξίδι στη Νέα Ουαλία. Στη Μάλτα, ήταν η μοναδική του στάση, για να παραλάβει τους ήρωες αυτής τη ιστορίας. Καταδικασμένοι άνθρωποι για εγκληματικές πράξεις ή μικροκλοπές με προορισμό ένα μέρος θανάτου και αβεβαιότητας. Η Καρμέλα Μπαχαγιάρ, μοναδική γυναίκα κατάδικος. Τα Γεράκια ήταν οι επτά Έλληνες βαρυποινίτες που έπαιρναν τον δρόμο της εξορίας, επειδή, με το καράβι τους, την Ύδρα, είχαν κουρσέψει το υπό αγγλικής σημαίας πλοίο Άλκηστη, έξω από τη Μάλτα, προκειμένου να εξασφαλίσουν βασικά είδη πρώτης ανάγκης, αλλά χωρίς να πειράξουν ή να απειλήσουν καμία ανθρώπινη ζωή. Οι μέρες και οι νύχτες τους στη θάλασσα είναι το θέμα αυτού του μυθιστορήματος και, σας διαβεβαιώνω, πως είναι τόσο αληθινές σαν να τις βιώνει καθημερινά ο καθένας που θα διαβάσει αυτό το μυθιστόρημα.
«Σε τούτο το μακρύ ταξίδι, που άλλοι διάλεξαν με τη θέλησή τους, και άλλοι εξαναγκάστηκαν να κάνουν με τη βία, έχουμε όλοι έναν κοινό σκοπό· την επιβίωση. Η αγάπη για τον εαυτό μας, ο εγωισμός μας, είναι η δύναμη που μας κινεί. Αυτός ο άπληστος τρόπος ύπαρξης είναι που μας κάνει να φοβόμαστε τον θάνατο».
Ένας θάνατος ενός αιχμαλώτου, μια ανταρσία που ετοιμάζεται από τα αμπάρια που είναι κλεισμένοι οι κρατούμενοι, ένα μυστικό που ζητά διαλεύκανση και κινεί τα νήματα και τις ανθρώπινες συμπεριφορές, χαρακτήρες ανθρώπων που εκφράζουν μέσα από τις πράξεις τους κάτι διαφορετικό από αυτό που είναι, κάτω από τις δεδομένες συνθήκες, στήνουν ένα σκηνικό τοιχογραφία μιας ετερόκλιτης ομάδας μιας προαιώνιας κατάστασης. Οι συμπεριφορές και οι αντιδράσεις των ανθρώπων σε ένα κλειστό κοινωνικό κύκλωμα.
Το Γεράκια στο Κλουβί είναι ένα κοινωνικό πείραμα, με σκοπό να συμπεράνει τον τρόπο που πράττουν και κινούνται τα άτομα που παίρνουν μέρος σε αυτό, με δεδομένο πως όλοι, ελεύθεροι και αιχμάλωτοι, διάγουν έναν βίο σε κατάσταση ομηρίας. Ο αναγνώστης προβληματίζεται να καθορίσει τον κακό και τον καλό ήρωα της ιστορίας, αφού, στην πραγματικότητα, η ρευστότητα της δυαδικής αυτής σχέσης μεταλλάσσεται ανά συνθήκη. Ένα τέχνασμα που η συγγραφέας έχει αναπτύξει με τρόπο άριστο, μια δύσκολη σκιαγράφηση αμφίρροπων χαρακτήρων.
«Όλα έμοιαζαν να κρέμονται από μια κλωστή, αφού αρκούσε ένας κόκκος άμμου ώστε να αλλάξει πλευρά η ζυγαριά του Νόρφολκ».
Οι χαρακτήρες του μυθιστορήματος είναι οικείοι. Άνθρωποι με χαμένες ελπίδες, με τη σπίθα της ζωής, με απωθημένα που δεν μπόρεσαν ποτέ να διαχειριστούν, με τον φόβο της αβέβαιης πραγματικότητας, του σκοτεινού μέλλοντος, με τόλμη και θράσος, με συναίσθημα και άτεγκτες νοοτροπίες, μικροαπατεώνες και τυχοδιώκτες, πειθαρχημένοι σε σκληρές δοκιμασίες ή καταναγκασμένοι σε τρόπους συμπεριφοράς που δε συνάδουν με την προσωπικότητά τους. Με απωθημένα μιας ζωής που ποτέ δεν έζησαν, αλλά τόσο πολύ ονειρεύτηκαν Μια μικρή κοινωνία εύκολα θεατή στη σημερινή πραγματικότητα, που προσπαθεί να επιβιώσει και να ελπίσει σε ένα δυστοπικό περιβάλλον, με συντεταγμένες που έχει ορίσει άλλους για εκείνους. Μέσα σε αυτήν την ιστορία, ο αναγνώστης θα πάρει ίσες δόσεις περιπέτειας, έρωτα, αγάπης, μυστηρίου, αγωνίας, αγανάκτησης, ιστορικών στοιχείων, τρυφερότητας και αλήθειας. Το ερώτημα που τίθεται και στην ουσία διαχέεται σε όλη την αναγνωστική αυτή εμπειρία είναι ένα:
«Πόσο κτήνος μπορεί να γίνει ο άνθρωπος όταν μέσα στη φυλακή του έχει μία και μόνη ελευθερία: να πατά πάνω στην ελευθερία του άλλου».
Το Γεράκια στο Κλουβί είναι μια ιστορία αληθινή μέσα σε περιγραφές ευφάνταστες, με λόγο εξαιρετικό, με κίνητρα για προβληματισμό και συζήτηση πάνω σε καίρια θέματα που μαστίζουν τη σύγχρονη κοινωνία, αλλά υπό το πρίσμα μιας χρονο-μεταφοράς σε ένα μακρινό παρελθόν που ζωντανεύει με μια άκρως αληθοφανή διήγηση, με έντονη συναισθηματική φόρτιση σε όλη τη διάρκεια της ανάγνωσης, και εικόνες που μοιάζουν σε μια παλιά ασπρόμαυρη ταινία του Έρολ Φλιν, με μάχες, έρωτα και εντυπωσιακές εικόνες ενός πλοίου που εμφανίζεται από το παρελθόν και κρύβει στα παλιά του σεντούκια ιστορίες ανθρώπων, και στιγμές ανεπανάληπτες. Αρκετές φορές, κατά τη διάρκεια της ανάγνωσης, σκέφτηκα πως η ιστορία της Κωνσταντίνας Μόσχου, έχει την πολιτική και κοινωνική ερμηνεία που προσπάθησε να εκφράσει ο Μποστ, μέσα από τους στίχους του τραγουδιού που μελοποίησε ο Μίκης Θεοδωράκης, Η Νήσος των Αζορών, και χαίρομαι πολύ που μπορώ ακόμα να ανακαλύπτω τον ευαισθητοποιημένο λόγο της Τέχνης στα σύγχρονα έργα της Ελληνικής Λογοτεχνίας.
«Το να είσαι δούλος στο καράβι, δε σημαίνει ότι είναι καλύτερα από πριν. Υπάρχει και καλύτερη ζωή που δεν τη γνώρισες, Τζίμι. Είναι η ζωή που σ΄ αφήνει να αποφασίσεις εσύ ο ίδιος αν θα έχεις τον ουρανό πάνω από το κεφάλι σου ή μια στέγη ή μια γυναίκα και όχι έναν τύραννο να σε συνθλίβει.
Ζωή χωρίς να είσαι ελεύθερος δεν αξίζει.»
Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Bell
About the Author
