Λέων Τολστόι
Όταν ρώτησε ένας φίλος τον Μ. Καραγάτση πώς καταφέρνει και γράφει τόσο όμορφες ιστορίες ο Καραγάτσης του είπε το εξής:
«Θα σου πω εγώ μία, θα σου την κάνω δώρο. Μια νέα γυναίκα έπληττε στον γάμο της με έναν πλούσιο άνδρα, ισχυρό παράγοντα της περιοχής. Κάποτε ερωτεύτηκε παράφορα έναν νεότερο και ομορφότερο, εγκατέλειψε σύζυγο και οικογένεια και τον ακολούθησε. Ο νεαρός όμως, έπειτα από λίγο καιρό, την παράτησε και η γυναίκα γύρισε συντετριμμένη στον άνδρα της. Του ζήτησε να τη συγχωρέσει αλλά εκείνος την έδιωξε και της απαγόρευσε να βλέπει το παιδί της. Κι εκείνη, απελπισμένη, αυτοκτόνησε».
«Σιγά την ιστορία! Ένα μελό του κερατά είναι αυτό» , του είπε ο φίλος.
«Μόλις σου διηγήθηκα την Αννα Καρένινα. Γιατί σημασία δεν έχει τι γράφεις αλλά πώς το γράφεις», του απάντησε ο Καραγάτσης.
Η Άννα Καρένινα, του Λέοντος Τολστόι, μια τεράστια τοιχογραφία της ρωσικής κοινωνίας του 19ου αιώνα θεωρείται μια από τις ωραιότερες ερωτικές ιστορίες που γράφτηκαν ποτέ. Μπορεί οποιοσδήποτε να μιλήσει γι΄ αυτήν, ακόμα κι αν δεν την έχει διαβάσει ποτέ. Όπως είπε και ο Μ. Καραγάτσης, στη σύλληψή της είναι μία ιστορία που ο καθένας μπορεί να την έχει στον νου του, όμως ποτέ δεν πρόκειται να γραφτεί ξανά ένα μυθιστόρημα σαν αυτό της Άννας Καρένινα.
Ο Ντοστογιέφσκι υποκλίθηκε αμέσως στον Τολστόι, χαρακτηρίζοντας το βιβλίο του «αδιαμφισβήτητη απόδειξη του ρωσικού δαιμονίου», «ένα τέλειο καλλιτεχνικό έργο» που δεν είχε τίποτα να ζηλέψει από την ευρωπαϊκή λογοτεχνική παραγωγή και αυτή είναι η αναντίρρητη αλήθεια μέχρι σήμερα, σχεδόν ενάμιση αιώνα από τότε που πρωτοδημοσιεύτηκε σε συνέχειες, από το 1873 έως το 1877.
Άννα Καρένινα
Για πρώτη φορά εκδόθηκε το 1878· από το 1873 έως το 1877 δημοσιεύθηκε σε συνέχειες σε ένα ρωσικό περιοδικό. Θα σου γράψω λίγες λέξεις για την υπόθεσή του.
Η Άννα Καρένινα είναι μια πανέμορφη γυναίκα της υψηλής κοινωνίας, με σύζυγο δημόσιο λειτουργό, αρκετά μεγαλύτερό της, και ένα μικρό αγόρι. Η ομορφιά και η νεότητα της γυναίκας την κάνουν αρκετές φορές κέντρο θαυμασμού, εκείνη όμως, αν και αρέσκεται, καθώς γνωρίζει τη γοητεία που ασκεί, δεν ενδίδει ποτέ στις προκλήσεις. Μόνο όταν γνωρίσει τον νέο, όμορφο και γοητευτικό Βρόνσκι δε θα καταφέρει να αντισταθεί και να τον ερωτευτεί παράφορα. Ζουν έναν έρωτα ενάντια σε κάθε κοινωνικό ορισμό και ηθική, τουλάχιστον της εποχής, εκείνη εγκαταλείπει τη συζυγική στέγη και το παιδί της, εκείνος ρισκάρει τη θέση και τη σταδιοδρομία του στον τσαρικό στρατό και εγκαθίστανται στην Ευρώπη. Ζουν έναν παράφορο έρωτα, που οι δυσκολίες και ο κοινωνικός αντίκτυπος τον κάνει ακόμα πιο δυνατό. Η Καρένινα γενάει το παιδί του Βρόνσκι, μα όταν επιστρέφουν στη Ρωσία, δε θα καταφέρουν να αντεπεξέλθουν στην ηθική κατακραυγή, αλλά και στην άρνηση του Καρένιν, συζύγου της Άννας, να δώσει διαζύγιο στη γυναίκα του. Η Καρένινα δε θα μπορέσει να ακολουθήσει αυτή τη ζωή, βλέποντας τις αποφάσεις που πρέπει να πάρει, αντιμετωπίζει την κατάσταση με μορφίνη, πιστεύοντας πως έτσι θα ξεχάσει τα προβλήματα που έχει να λύσει, μέχρι που φτάνει σε αδιέξοδο και ρίχνεται στις γραμμές του τρένου και αυτοκτονεί.
Αν οι ήρωες λέγονταν Άννα και Αλέξης, θα μπορούσε να είναι μια ιστορία κοινή για τον έρωτα ενός παράνομου ζευγαριού· είναι βέβαιο πως πολλά έργα έχουν γραφτεί από τότε με αυτή τη θεματολογία -ακόμα και σε σειρές, σε φωτορομάντζα!
Η Άννα Καρένινα όμως είναι ένα από τα πιο εμβληματικά έργα του Τολστόι -μαζί με το Πόλεμος και Ειρήνη- γιατί, πολύ απλά, δεν είναι απλά μια ερωτική ιστορία. Είναι ένα ηθογραφικό έργο, με όλη τη θεωρία του Λέοντος Τολστόι για την ηθική και τον τρόπο που βλέπει την κοινωνία της εποχής του. Περιέχει υπονοούμενες έννοιες σχετικά με την κοινωνικοπολιτική κατάσταση που επικρατεί στους κόλπους της ρωσικής κοινωνίας, στηλιτεύει την ανισότητα μεταξύ μουζίκων και καθεστηκυίας τάξης και προοιωνίζει την Οκτωβριανή Επανάσταση με τρόπο χαρισματικό μιας και το 1873, ίσως, δεν ήταν μια τόσο κοντινή πραγματικότητα ή δεδομένο για τους Ρώσους στα τέλη του 19ου αιώνα, ή δεν είχε γίνει ευρέως πλατιά ανάγκη και μήνυμα.
Ο Τολστόι προσπάθησε, μέσα από ένα πραγματικό γεγονός, που συνέβη το 1870, να περάσει όλες τις αξίες και την ηθική του, τη ματιά του για την παρακμάζουσα κοινωνία και το δήθεν των υψηλών κοινωνικών στρωμάτων, καθώς και την περιρρέουσα ατμόσφαιρα και συνθήκη κάτω από την οποία ζούσαν οι μουζίκοι, η κατώτερη ομάδα, από κοινωνικής άποψης.
Στις 5 Ιανουαρίου, του 1870, λοιπόν, σε σιδηροδρομικό σταθμό στην κεντρική Ρωσία, μια νεαρή γυναίκα, η Άννα Στεπάνοβα, αυτοκτονεί πέφτοντας σ` ένα φορτηγό τραίνο. Ο αυτοκρατορικός ανακριτής διεξάγει έρευνα που αποδεικνύει ότι η άτυχη γυναίκα διάλεξε αυτόν τον αποτρόπαιο θάνατο, καθώς ο εραστής της -ένας πλούσιος γαιοκτήμονας- την εγκατέλειψε για μια νέα ερωμένη. Εκείνη την ημέρα, διέταξαν οι αρχές να γίνει η αυτοψία του πτώματος σ` ένα υπόστεγο δίπλα στον μικρό σταθμό. Εκεί, πλάι στον γιατρό και τον αστυνόμο, στεκόταν ένας κοντός αλλά γεροδεμένος άνδρας, με έντονα φρύδια, πυκνή γενειάδα, χοντρή μύτη κι διερευνητικά μάτια που παρακολουθούσαν με μεγάλο ενδιαφέρον κάθε λεπτομέρεια από την ιατρική εξέταση. Αυτός ο άνθρωπος, δεν ήταν άλλος από τον Λέοντα Τολστόι. Αυτό το πραγματικό γεγονός στάθηκε αφορμή για να γραφτεί το μεγαλειώδες έργο του.
Ο Τολστόι είχε δηλώσει πως, «η μεγαλύτερη αρετή για έναν συγγραφέα είναι να μην ψεύδεται». Αυτή του τη φράση ακολουθεί και στην Άννα Καρένινα. Όλες του οι περιγραφές είναι ζωντανές και αποτυπώνουν με λεπτομέρεια οτιδήποτε στο οποίο αναφέρεται. Αποκαλύπτει στον κάθε αναγνώστη, όσα χρόνια κι αν περάσουν, στιγμές που βγαίνουν από τη ζωή που βιώνουν όλα τα μέλη της ρωσικής κοινωνίας. Αναπνέει μαζί με τους ήρωές του, μπαίνει στον ρόλο δύο από αυτών για να αντιμετωπίσει το πάθος και την πραγματική συνθήκη που βιώνει ο καθένας ξεχωριστά. Ο ίδιος ο συγγραφέας είναι ένα ταπεινό και ηθικό άτομο, μακριά από τον τρόπο που διαβιώνουν οι Ρώσοι της εποχής του. Την ηρωίδα του όμως την αγαπάει πολύ.
Μέσα από την Καρένινα δίνει το μήνυμα του κόσμου που χάνεται μπροστά στο καινούριο που έρχεται. Η ηρωίδα του είναι μια γλυκιά γυναίκα που θα μπορούσε να γίνει αντιπαθής με τις πράξεις της, ίσως κάποιοι να σκέφτονταν πως η τιμωρία της είναι δίκαιη, μέσα όμως από την αφηγηματική πένα του Τολστόι παίρνει άλλη όψη, ο αναγνώστης λυπάται για το τέλος της. Ο συγγραφέας παλεύει μέσα από δύο ήρωες στο μυθιστόρημά του. Την Καρένινα και το Λέβι (τον σύζυγο της Κίτυ, ανιψιάς της Καρένινα). Είναι εκείνος και οι δύο. Και οι δύο προσπαθούν να βρουν απαντήσεις στη ζωή και στον θάνατο, στο καλό και το κακό, Ήρωες ριζωμένοι στη ρωσική πραγματικότητα που κάνουν υπέρβαση όπως πρόκειται να γίνει σε λίγο ιστορικά και κοινωνικά στη Ρωσία. Η Καρένινα δεν μπορεί να αντέξει τα όρια που της βάζουν οι ηθικοί κανόνες, ο Τολστόι κραυγάζει μέσα στο έργο του τη μεταιχμιακή κατάσταση που λαμβάνει χώρα στη Ρωσία. Ο λόγος του είναι κραυγή, κρίνει τις ρίζες του, την καταγωγή του και την ηθική του αρτιότητα. Συνθέτει ένα έργο διαχρονικό που διαβάζεται με την ίδια σημαντικότητα που διαβαζόταν πριν από έναν αιώνα.
«Όλες οι ευτυχισμένες οικογένειες μοιάζουν μεταξύ τους. Κάθε δυστυχισμένη οικογένεια, όμως, είναι δυστυχισμένη με το δικό της τρόπο».
Αυτή είναι η φράση με την οποία ξεκινάει το σπουδαίο αυτό βιβλίο.
Αλήθεια, τι σημασία έχει ποια είναι η ιστορία ενός λογοτεχνικού έργου; Σημασία έχει ο τρόπος που ένας ανθρώπινος νους ξέρει ή αισθάνεται να το εκφράσει. Στη Λογοτεχνία δεν υπάρχει παρθενογένεση. Υπάρχουν μυαλά που κάνουν την απλή ζωή μας να μοιάζει με ποίημα…
Στις 7 Νοεμβρίου,ο 1910, έφυγε από τη ζωή Λέων Τολστόι.
About the Author
