Σεμίραμις σημαίνει περιστέρι
Το όνομα Σεμίραμις διαφυλάττει έναν μύθο, έναν θρύλο ανεξάντλητο έως και σήμερα στο άκουσμά του. Ως όνομα κατοχυρώθηκε από τους Έλληνες. Στην πραγματικότητα, αναφέρεται στη Σαμμουραμάτ, τη μυστηριώδη ηγεμόνα του αρχαίου κόσμου. Μέχρι σήμερα, οι αναφορές στο πρόσωπο της μυθικής γυναίκας καλύπτονται από ομιχλώδεις πληροφορίες, αν και κάποια νέα ευρήματα πείθουν τους ιστορικούς για την ύπαρξή της. Το βέβαιο είναι πως η Σαμμουραμάτ ή Σεμίραμις υπήρξε μια γυναίκα που κατάφερε να ανέλθει στα ηγεμονικά αξιώματα και να χαρακτηριστεί από τη σοφία, την πολιτική και στρατιωτική της δράση, σε μια περίοδο -τον 9ο αιώνα π.Χ- όπου οι γυναίκες δε γίνονταν δεκτές σε θέσεις εξουσίας στην Ασσυριακή Αυτοκρατορία και το να υφίσταται μία θηλυκή παρουσία σαν μονάρχης θα ήταν αδιανόητο, εκτός αν είχε αρκετή δύναμη για να το πετύχει.
Η Σεμίραμις έχτισε ένα μνημείο για τον εαυτό της, με την εξής επιγραφή: ”Όποιος βασιλιάς θέλει θησαυρό, αν ανοίξει αυτόν τον τάφο, μπορεί και να μείνει ικανοποιημένος”. Ο Δαρείος, λοιπόν, ανοίγοντάς το δε βρήκε θησαυρό, αλλά μια άλλη επιγραφή αυτού του είδους: ”Αν δεν ήσουν πονηρός άνθρωπος και με ακόρεστη φιλαρέσκεια, δε θα ενοχλούσες τα αρχοντικά των νεκρών”.
| Πλούταρχος | Ρήσεις Βασιλέων και διοικητών | Regum et Imperatorum Apophthegmata |
Οι γυναίκες ηγεμόνες στην αρχαία Μεσοποταμία ήταν σπάνιες. Αλλά αυτές που κυβέρνησαν άφησαν το στίγμα τους στην ιστορία. Στο «νεοασσυριακό» καθεστώς του ένατου αιώνα π.Χ., μια γυναίκα διοικούσε μια ολόκληρη αυτοκρατορία που εκτεινόταν από τη Μικρά Ασία μέχρι αυτό που είναι σήμερα το δυτικό Ιράν. Ονομαζόταν Sammu-ramat, που πιστεύεται ότι σημαίνει «υψηλός παράδεισος». Η πενταετής βασιλεία της, αν και σύντομη, φαίνεται να ενέπνευσε μακροχρόνιο σεβασμό μεταξύ των υπηκόων της και του κόσμου.
Αιώνες μετά τη βασιλεία της, Έλληνες συγγραφείς και ιστορικοί επικεντρώθηκαν στη Σαμουράματ και τα επιτεύγματά της. Εξελληνίσαν το όνομά της σε Σεμίραμις. Από εδώ, η Ασσύρια βασίλισσα πέρασε από τον κόσμο των γεγονότων στη σφαίρα του θρύλου. Κάποιοι την παρουσίασαν ως μια όμορφη μοιραία γυναίκα σε μια τραγική ιστορία αγάπης. Οι κλασικοί συγγραφείς απέδωσαν μεγάλα επιτεύγματα στη Σεμίραμις: διοικητή στρατευμάτων και οικοδόμο των τειχών της Βαβυλώνας και μνημείων σε όλη την αυτοκρατορία της.
Η γοητεία της δεν μειώθηκε με την πάροδο του χρόνου. Αργότερα ενέπνευσε τον Ιταλό μεσαιωνικό ποιητή Δάντη, ο οποίος την τοποθέτησε στην Κόλαση του έργου του , όπου τιμωρείται για τα «αισθησιακά της ελαττώματα». Ο Γάλλος συγγραφέας του Διαφωτισμού Βολταίρος έγραψε μια τραγωδία γι’ αυτήν, η οποία αργότερα έγινε η όπερα του Ροσίνι, Σεμιραμίδη, το 1823.
Σάμουραματ, η πραγματική δύναμη μιας γυναίκας
Η αληθινή ιστορία της Σάμουραματ, μιας γυναίκας από σάρκα και οστά, παραμένει ασαφής. Το ερώτημα παραμένει: Τι κατάφερε πριν από 2.800 χρόνια που γοήτευσε τόσο πολύ τον κόσμο και επέτρεψε σε ρομαντικούς θρύλους να ξεπηδήσουν γύρω από την κληρονομιά της;
Οι αρχαιολόγοι έχουν βρει τέσσερα κύρια αντικείμενα που προσφέρουν τουλάχιστον κάποια στοιχεία για να συνθέσουν τη βιογραφία της. Στην αρχαία πόλη Νιμρούντ (στο σημερινό Ιράκ), δύο αγάλματα αφιερωμένα στον Ναμπού, τον βαβυλωνιακό θεό της γνώσης και της γραφής, αναφέρουν το όνομά της. Υπάρχουν επίσης δύο στήλες, μία από το Κιζκαπανλί, μια πόλη στη σημερινή Τουρκία, και η άλλη από το Ασσούρ στο Ιράκ, που την αναφέρουν. Συνολικά, οι τέσσερις επιγραφές επιβεβαιώνουν τουλάχιστον τα βασικά στοιχεία της ιστορίας της: Η βασίλισσα σίγουρα έζησε στην Ασσυριακή Αυτοκρατορία μεταξύ του ένατου και του όγδοου αιώνα π.Χ. , ήταν παντρεμένη με τον βασιλιά Σαμσί-Αντάντ Ε΄, ο οποίος βασίλευσε από το 823 έως το 811 π.Χ., και ήταν η μητέρα του βασιλιά Αντάντ-νιραρί Γ΄.
Με αυτά τα βασικά στοιχεία στη θέση τους, οι ιστορικοί έχουν σχηματίσει μια σαφέστερη ιδέα για τη σημασία της και γνωρίζουν ότι εισήλθε στην ασσυριακή ιστορία σε μια κρίσιμη στιγμή για την αυτοκρατορία. Ο σύζυγός της ήταν εγγονός του μεγάλου ηγεμόνα της Ασσυρίας, Ασσουρνασιρπάλ Β΄, ενός επιδεικτικού μονάρχη που έχτισε ένα μεγαλοπρεπές παλάτι στη Νιμρούντ στις αρχές του 9ου αιώνα π.Χ. Αυτό το γεγονός τιμάται με τη Στήλη Συμποσίου, η οποία κατέγραψε χιλιάδες καλεσμένους και έναν εορτασμό που διήρκεσε 10 ημέρες. Ο Ασσουρνασιρπάλ Β΄ σταθεροποίησε την αυτοκρατορία, καταστέλλοντας τις εξεγέρσεις με ένα επίπεδο σκληρότητας που δεν προσπάθησε να κρύψει. Μια επιγραφή αναφέρει την εκδίκηση που δόθηκε στους επαναστάτες σε μια συγκεκριμένη πόλη του βασιλείου του:
Έφτιαξα μια κολόνα στην πύλη της πόλης και έγδερνα όλους τους ηγέτες που είχαν επαναστατήσει και κάλυψα τη κολόνα με τα δέρματά τους. Κάποιους τους καρφώσα πάνω στη κολόνα σε πασσάλους και άλλους τους έδεσα σε πασσάλους γύρω της.
Η αυτοκρατορία που κληρονόμησε ο εγγονός του Ασσουρνασιρπάλ Β΄ μπορεί να ήταν σταθερή και πλούσια, αλλά δεν παρέμεινε έτσι για πολύ. Ο βασιλιάς Σάμσι-Αντάντ Ε΄ φαίνεται να ξόδεψε πολλούς πόρους για να νικήσει τον επαναστατημένο μεγαλύτερο αδελφό του, ο οποίος ήθελε να αναλάβει τον θρόνο. Όταν πέθανε ο Σάμσι-Αντάντ το 811 π.Χ., η αυτοκρατορία είχε αποδυναμωθεί οικονομικά και πολιτικά. Ο νεαρός γιος του, Αντάντ-νιράρι Γ΄, ήταν πολύ νέος για να κυβερνήσει. Θα αναλάμβανε η βασίλισσα Σαμμουράματ να αποκαταστήσει τη σταθερότητα στην Ασσυρία μέσω της αντιβασιλείας της.
Η μνήμη και ο μύθος
Αν και οι τέσσερις κύριες πηγές δεν διευκρινίζουν εάν διεκδίκησε την αντιβασιλεία, οι επιγραφές καθιστούν σαφές ότι η Σαμμουράματ ασκούσε κάποιο βαθμό πολιτικής εξουσίας – σε αντίθεση με οποιαδήποτε άλλη γυναίκα στην ιστορία της Μεσοποταμίας. Η στήλη από την πόλη Κιζκαπανλί, για παράδειγμα, αναφέρει ότι η βασίλισσα συνόδευσε τον γιο της όταν διέσχισε τον ποταμό Ευφράτη για να πολεμήσει εναντίον του βασιλιά της ασσυριακής πόλης Αρπάδ. Η παρουσία της ήταν ασυνήθιστη για την εποχή, και το γεγονός ότι η στήλη μπαίνει στον κόπο να αναφέρει τη συμμετοχή της προσδίδει στις πράξεις της Σαμμουράματ έναν ισχυρό βαθμό τιμής και σεβασμού.
Μέχρι την ενηλικίωση του Αντάντ-νιράρι Γ΄ (θα βασιλεύσει μέχρι το 783 π.Χ.), η Σαμού-ραμάτ είχε εντυπωσιάσει τους υπηκόους της με τη δύναμη και τη σταθερότητά της, όπως δείχνει η στήλη στο Ασσούρ. Η επιγραφή της την τοποθετεί σχεδόν στο ίδιο επίπεδο με τους άνδρες ηγεμόνες και είναι αφιερωμένη στη «Σαμού-ραμάτ, Βασίλισσα του Σαμσί-Αντάντ, Βασιλιά του Σύμπαντος, Βασιλιά της Ασσυρίας· Μητέρα του Αντάντ-νιράρι, Βασιλιά του Σύμπαντος, Βασιλιά της Ασσυρίας».
About the Author
