Η Ρουμπίνη Μέσκαρη ζει στις Επάλξεις, ένα μέρος της Ελλάδας που η ίδια δε θέλει να «στοχοποιήσει», γι’ αυτό του δίνει αυτό το όνομα. Το ίδιο κάνει και για όλους όσους συνθέτουν την ιστορία της ζωής της ή την ιστορία που θα ήθελε να είναι η ζωή της.
Όλοι τη φωνάζουν Ραραού. Είναι αρτίστα, ηθοποιός, γύρισε όλη την Ελλάδα και πάντα προετοιμαζόταν για να παίξει τον μεγάλο της ρόλο. Ακόμα και η ζωή της ήταν μια πρόβα για ένα μεγάλο έργο. Η Ραραού αφηγείται όσα έζησε ή παίζει την πρεμιέρα της ζωής της, σε μια παράσταση που τα φώτα της ράμπας δε σβήνουν ποτέ.
Το μυθιστόρημα του Παύλου Μάτεσι ξεδιπλώνεται υπό μορφή αφήγησης· στο πρώτο μέρος η ίδια η Ραραού εξιστορεί τη ζώη της, από την εποχή πριν τον Β΄Παγκόσμιο Πόλεμο έως και τη Μεταπολίτευση. Ο αφηγηματικός χαρακτήρας του έργου μετατίθεται στον συγγραφέα που αποκαλύπτει στον αναγνώστη την αλήθεια για την ηρωίδα που εμπνεύστηκε. Μια αλήθεια πικρή που δίνει απαντήσεις σε όλα όσα εξελίσσονται στην ιστορία.
Τα σκληρά βιώματά της την εποχή της Κατοχής στην επαρχία αποτυπώνονται μέσα από τις σκέψεις της, την ελεύθερη γλώσσα της, τον ανεπιτήδευτο αυτοσαρκασμό της. Αντιμετωπίζει τη σκληρότητα της εποχής με μια κωμικοτραγική αφέλεια, με συναισθήματα γλυκόπικρα, με την παραδοχή μιας αλήθειας που αποτυπώνει τις δύσκολες συνθήκες που επικράτησαν στην Ελλάδα από τον πόλεμο και μετέπειτα. Ειρωνεύεται την απελευθέρωση χαρακτηρίζοντάς τη «λεγόμενη», αφού μαζί της έφερε τον διχασμό, τη διαπόμπευση της μητέρας της, τη φτώχεια, την ανέχεια και την αναπότρεπτη προσφυγιά της ίδιας και της μητέρας της.
«Πάντως, ομολογουμένως, εμείς νιώσαμε κάπως σαν ξεγελασμένοι την Απελευθέρωση»
Η Ρουμπίνη (Ραραού) αφηγείται με κωμικό, απλοϊκό, πικρό και ανεπιτήδευτο, σκωπτικό τρόπο όσα έλαβαν χώρα στην Κατοχή, μετά τον πόλεμο, όλη δηλαδή την περίοδο -πολιτικοκοινωνική- που προέκυψε. Αναρωτιέται για το τι είναι η πατρίδα, αφού στα μάτια της μοιάζει με κάτι το αφηρημένο που οδήγησε αυτήν και την οικογένεια που της απέμεινε στη δυστυχία.
«Και όλα αυτά για ποιόν: Για την πατρίδα; Ποια είναι αυτή τελικώς; Η πατρίς είναι αόρατη. Ενώ ο κυρ Άλφιο είχε σάρκα και οστά, το σπίτι μας είχε σάρκα και οστά, η πατρίς όχι».
Η ιστορία της μητέρας της είναι ένα από τα βασικότερα και περισσότερα συναισθηματικά φορτισμένο κομμάτι του μυθιστορήματος, αφού η Ραραού ουσιαστικά αμύνεται υπέρ της. Σχεδόν σε όλη της την αφήγηση, έμμεσα ή άμεσα. Εκείνη μένει μόνη της με τρία παιδιά, ο άντρας της έχει χαθεί στο Αλβανικό Μέτωπο και αναγκάζεται να δώσει το σώμα της στον Ιταλό κατακτητή προκειμένου να ζήσει τα παιδιά της. Η απόφασή της αυτή τη φέρνει αντιμέτωπη με τη διαπόμπευση και την αναγκαστική εγκατάλειψη από τον τόπο της.
Η σκηνή της διαπόμπευσης των γυναικών που βρέθηκαν με τον εχθρό είναι συγκλονιστική και δίνει απάντηση με τραγικό τρόπο στον τίτλο του έργου του Μάτεσι. Η Ρουμπίνη, που ακόμα δεν είναι Ραραού, γαντζωμένη στο φορτηγό με τις γυναίκες ,γίνεται μάρτυρας του μεγαλύτερου εξευτελισμού που θα υποστεί η μητέρα της· αμίλητη, άπραγη με μια τραγική απάθεια. Η στιγμή που αντιδρά είναι κορυφαία:
«Διώχτε το. Διώχτε το Σκυλί, πάρτο αποδώ αυτό το Σκυλί που με πήρε από κοντά, διώχτε - τι γυρεύει ο Σκύλος, δεν είμαι η μητέρα του».
Η Ραραού «γλεντά» τον θάνατο, διασκεδάζει τον φόβο της, διακωμωδεί την κατάντια της, και μέσα από ατην ίδια την κατάντια, τους φόβους, την απογοήτευση ενός ολόκληρου λαού.
Το έργο του Παύλου Μάτεσι είναι συγκλονιστικό από όλες τις πτυχές του. Ζωντανό ως προς την έκφραση του λόγου, την αυθεντικότητα της διήγησης, την αμεσότητά του, τις έννοιες και τις ιδεολογικές του εκφάνσεις. Μέσα από την αφέλεια και τον ψυχολογικά επιρρεπή χαρακτήρα της ηρωίδας του αποτυπώνει με σκληρή καθαρότητα την ωμή αλήθεια της εποχής που διαδραματίζεται η ιστορία.
Η Ρουμπίνη Μέσκαρη, η Ραραού, είναι ο τόπος, ο χρόνος και η συνθήκη. Είναι η γλυκόπικρη αλήθεια μιας ολόκληρης εποχής που έχει γραφτεί στα γονίδια όλων.
«Πατρίδα μου, του είπα, ήταν ένα κοριτσάκι ονόματι Ρουμπίνα. Που είχε ένα περιβολάκι κάτω απ΄το κρεββάτι της και είχε πιστή φίλη της μια χρωματιστή κοτούλα. Και τότε αμέσως κατάλαβα γιατί όλοι οι άνθρωποι έχουμε σέβας και φιλία προς το χώμα, και επιθυμία για γη: επειδή η γη είναι φτιαγμένη από τάφους.»
Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη
About the Author
