Τα ματωμένα χώματα, Διδώ Σωτηρίου: Η προσφυγιά σήμερα και χθες (μέρες ημερολογίου)
Η 14η Σεπτεμβρίου είναι μέρα μνήμης για τους απόγονους όσων κατέφθασαν ξεριζωμένοι από τη Μικρά Ασία, το 1922, στην κατακερματισμένη και πολύπαθη Ελλάδα.
Και σήμερα βι’ωνουμε ίδιες σκηνές από ανθρώπους που αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τις πατρίδες τους με τρόπο βίαιο, επικίνδυνο και απάνθρωπο.
Τρεις μαυροντυμένες γυναίκες.
Κανείς δεν μπορούσε να δει τα μάτια, το στόμα, τα χέρια ή έστω μία έκφραση, μία κίνηση που να υποδηλώνει κάτι. Ακουγόταν όμως ένα μοιρολόι. Ένας μακρύς και οδυνηρός κλαυθμός, ένα παράπονο χωρίς αρχή και τέλος. Τα λόγια άγνωστα μα και γνωστά μαζί, γιατί θα μπορούσε να είναι ένα από τα μοιρολόγια της Ηπείρου, ένας αμανές αργόσυρτος από την Ανατολή ή μία γυναικεία αρχέγονη φωνή που θρηνεί. Ο πόνος δεν έχει σύνορα, κατά το γνωστό ΄΄ο πόνος δεν έχει όρια”. Οι τρεις αυτές γυναίκες είναι σίγουρο πως με κάποιον τρόπο σώθηκαν και γλύτωσαν από την τύχη που θα έχουν αρκετές άλλες, μα ο θρήνος τους ήταν για τον ξεριζωμό, για όσες θα μείνουν πίσω, για το σπίτι, το μικρό πηγάδι που μπορεί να έχουν στην αυλή τους, ένα σάτσι που άφησαν στη χωμάτινη κουζίνα τους, το καλημέρα στη γλώσσα τους που δε θα ξαναπούν στη γειτόνισσά τους. Το φευγιό από τον τόπο που γεννήθηκες, με τρόπο βίαιο, είναι παντού ίδιο. Ίσως κανείς να μη τις θέλει εκεί που θα βρεθούν μα το πιο πιθανό είναι πως ούτε κι εκείνες θα θέλουν να βρίσκονται αλλού από τη γη τους. Σε αυτήν την καταναγκαστική συνθήκη τα όρια του δίκαιου και του σωστού χάνονται σε ένα μοιρολόι, σαν αυτό που άκουσα χθες το βράδυ.
Το βιβλίο που κρατώ στα χέρια μου σήμερα είναι μία ζωντανή μαρτυρία που ντύθηκε με τη φορεσιά ενός μυθιστορήματος. Εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1962. Κάθε χρόνο από τότε ανατυπωνόταν πάνω από δύο φορές τον χρόνο σε 2000 με 3000 αντίτυπα. Το 2008 έκανε την 89η ανατύπωση -φαντάζομαι καταλαβαίνεις τι θα πει best seller, για τα ελληνικά δεδομένα! Το δικό μου είναι η 60η έκδοση και η ημερομηνία λέει 12/10/1991 και είναι από τις εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ. Θα σου πω τώρα λίγα λόγια για την υπόθεση.
Η ιστορία
Ένα παιδί μεγαλώνει με την οικογένεια του σε ένα χωριό μακριά από τη Σμύρνη, τον Κιρκιντζέ. Φτωχική και πολυμελής γαρ η οικογένεια, ο πατέρας του τον στέλνει στη Σμύρνη να δουλέψει σε ένα εμπορικό. Το κίνημα των Νεότουρκων, ο Βαλκανικός πόλεμος, η επανάσταση των Κρητικών θα βρει τον νέο σε ένα στρατόπεδο εργασίας των Τούρκων που θα περάσει άσχημες στιγμές. Η πορεία του θα διαγραφεί μέσα από όλες τις άσχημες ιστορικές στιγμές που θα περάσουν οι Έλληνες της Μικράς Ασίας, έως και την καταστροφή της Σμύρνης. Μέσα από τη μαρτυρία του για όσα έζησε θα αναφέρει και έναν φίλο, που θα τον κάνει να κατανοήσει για ποιον λόγο ένας ολόκληρος λαός αφανίστηκε κι εκδιώχθηκε από τις πατρογονικές του εστίες. Ο νέος για τον οποίο σου γράφω είναι ο Μανόλης Αξιώτης, πραγματικό πρόσωπο, ο φίλος του είναι ο Νικήτας Δροσάκης, το έργο που πάντα θα έχουμε ως κληρονομιά της μνήμης για το τι συνέβη πραγματικά στη Μικρά Ασία είναι το βιβλίο ΜΑΤΩΜΕΝΑ ΧΩΜΑΤΑ, της Διδώς Σωτηρίου. Μέσα από μία αφήγηση που βρίθει ρεαλισμού ο αναγνώστης μαθαίνει την πραγματική συνθήκη, κατ΄ αρχάς, που ζει ο μέσος Έλληνας στη Μικρά Ασία. Άνθρωποι που ζουν από τη γη τους σε μία πατριαρχική οικογένεια με εθιμοτυπικά που χάνονται στα βάθη των αιώνων. Το μυθιστόρημα κρίνει και αντιπαραβάλει Τούρκους και Έλληνες, παρατηρεί και κατακεραυνώνει μέσα από τη φωνή του Νικήτα Δροσάκη τα λάθη και τα στραβά και των δύο αντίπαλων δέων. Η τουρκική αγριότητα εκφράζεται σε όλο της το εύρος και τη μανία, όπως όμως και οι πολιτικές σκοπιμότητες που έφεραν τους Μικρασιάτες απέναντι σε μία τέτοια κατάσταση μόνο για τα οικονομικά συμφέροντα άλλων. Ο Μανόλης Αξιώτης απ΄ την άλλη είναι ο μέσος Έλληνας της Ανατολής. Ζει τη Μεγάλη Ιδέα ως όνειρο και πιστεύει σε αυτή την κατ΄ επίφαση μελλοντική κατάσταση, αλλά δε χάνει και την ανατολίτικη σκέψη του. Ερωτεύεται μία Τουρκάλα, την αφήνει έγκυο κι εξαφανίζεται από φόβο. Μαρτυράει στα στρατόπεδα εργασίας και ζει στο πετσί του τον απόλυτο εξευτελισμό, αλλά επωφελείται και από την καλοσύνη ανθρώπων που με τη σειρά τους δε θέλουν να είναι μέρος αυτής της θηριωδίας. Τα Ματωμένα Χώματα είναι μία κραυγή. Είναι το όνειρο της κοινωνικής δικαιοσύνης, αλλά και η σκληρή κριτική προς την ευπιστία που παγίδεψε τον απλό Έλληνα στις μεθοδεύσεις των Μεγάλων Δυνάμεων και των οικονομικών συμφερόντων. Στην πραγματικότητα, σε μία παγίδα έχουμε πέσει όλοι και δε θέλω να πω σε καμία περίπτωση πως όσα συνέβησαν τότε είναι ίδια με αυτά που συμβαίνουν τώρα, ούτε ιστορικά ούτε ως προς τα δεδομένα που ακολουθούν τη σημερινή πραγματικότητα, όμως οι αίτιοι έχουν ακριβώς τα ίδια κίνητρα.
ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΣΕΛ. 273-274
ο δυστύχημα είναι πως, τώρα δα, το κόκκινο μολύβι τους βρίσκεται πάνω από τις κεφαλές μας! Ό,τι είχανε να πάρουν από την Ελλάδα το πήρανε και τζάμπα μάλιστα. Είμαστε το στυμμένο λεμόνι. Ο Κεμάλ έχει τώρα το ζουμί. Ο νους μου σαλεύει με τα λόγια του Δροσάκη, με τούτο το ΄΄πεθαμένο παιδί στην κοιλιά της Ελλάδας”, με τους δράκους που θα ξεγράψουνε τη χώρα μας και τα καζάντια μας. Το δάκρυ σκέπαζε το μάτι κι ύστερα άπλωνε, άπλωνε όπως το νερό των λιμνών μας, όπως ο Μαίανδρος ποταμός κι έφτασε ο λογισμός μου στο χωριό μας, στο πατρικό μας σπίτι, στο περβολάκι μας με το γιασεμί και τις ανθισμένες κερασιές…Δροσάκη! Ντρέπομαι, μονάχος μου σου ζήτησα την αλήθεια. Πάντα αλήθεια μου ΄λεγες το ξέρω. Μα δε θέλω να σε πιστέψω, δεν μπορώ να σε πιστέψω, κατάλαβέ με!-Έτσι είναι τα πράγματα, Μανώλη. Εδώ πάντα πλερώνουμε δικές μας και ξένες αμαρτίες. Και πρώτα πρώτα τις φαγωμάρες των μεγάλων για το μοίρασμα της Ανατολής… Στον κήπο του νοσοκομείου ο τυφλός Κυρμιζίδης έπαιζε ούτι και τραγουδούσε τούρκικα:Πού είσαι ρημαγμένο μου χωριό;Έγινες μια φωνή για εκδίκησηΧάσαμε μάνες, αδέλφια και γυναίκες.Κι ελπίδα άλλη δε μας έμεινε από σένα, Ελλάδα, γλυκιά πονετική μάνα.
Το μοιρολόι των γυναικών θα θυμίζει πάντα όλα τα μοιρολόγια όσων χάνουν τα χώματά τους. Όλα τα χώματα των ανθρώπων που χάνουν τις ρίζες και τη ζωή που κληρονόμησαν από τους πατεράδες τους. Πάντα θα μιλάμε για Ματωμένα Χώματα. Και πάντα θα σκεφτόμαστε την τελευταία φράση της Διδώς Σωτηρίου, Ανάθεμα στους αίτιους. Μόνο αυτοί διχάζουν τους λαούς και τα παιδιά όλων των μανάδων αυτού του κόσμου.
Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ
About the Author
