Ο καιρός των κρυστάλλων, Ελένη Στελλάτου
Το μυθιστόρημα «Ο καιρός των κρυστάλλων» της Ελένης Στελλάτου αποτελεί απόδειξη ευοίωνη πως η νεοελληνική λογοτεχνία είναι ικανή να προκαλέσει ενδιαφέρον και να γίνει έναυσμα για νέες οπτικές προσέγγισης και ερμηνείας του πεζογραφικού κόσμου. Αν και η αρχική έμπνευση προέρχεται από ένα οικείο και τραγικό γεγονός που ζήσαμε όλοι πριν από λίγα χρόνια, την ολέθρια πανδημία το κορονοϊού, η συγγραφέας καταφέρνει να δημιουργήσει ένα θαυμαστό έργο που ερευνά την ανθρώπινη ψυχή και αναλύει χαρακτήρες και συμπεριφορές που δεν ορίζονται από τον χρόνο αλλά από τις συνθήκες.
Γράφει η Σοφία Σιγάλα
Η ιστορία ξεκινάει σε ένα μέρος της Μεσογείου, στις αρχές του 20ου αιώνα. Η μικρή πόλη, μακριά από την πρωτεύουσα, έχει λιμάνι εμπορικό, είναι ψαρότοπος αλλά και ορμητήριο και μυστικός τόπος πειρατών των προηγούμενων αιώνων.
Ο γάμος της κόρης του πλούσιου εμπόρου Μεντες, της Ιρένε, θα εξελιχθεί σε τραγωδία. Τη στιγμή του γαμήλιου χορού του γαμπρού και της νύφης η Ιρένε θα μετατραπεί σε πορσελάνη και θα γίνει χίλια κομμάτια στα χέρια του συζύγου της.
Ο σύζυγος θα βρεθεί στην ντρογκερία του Εμμανουέλ Περόν κρατώντας στα χέρια του ένα ξύλινο κουτί με τα…κομμάτια της γυναίκας του μέσα. Η πρώτη εκτίμηση του ντρογκερίστα είναι πως πρόκειται για φανταστική ιστορία, μια δικαιολογία για τη φυγή της Ιρένε. Καθώς εξελίσσεται η ιστορία, ο Εμμανουέλ συνειδητοποιεί πως κάτι τρομερό συμβαίνει στην πόλη. Οι άνθρωποι χάνουν το χρώμα τους, οι φλέβες τους γίνονται εμφανείς έξω από το σώμα τους, ξεκινώντας από το στέρνο, στην καρδιά. Η ακαμψία επέρχεται μετά από λίγες μέρες και τελικά ένας κρότος κάνει χίλια κομμάτια όποιον νοσεί από την αρρώστια αυτή.
Με τη βοήθεια του γιατρού Μανές θα κατανοήσει τη φριχτή αλήθεια. Η «ασθένεια της καρδιάς», όπως θα την ονομάσει, είναι κάτι άγνωστο και απειλητικό. Κάποια συμπτωματική αγωγή με belladona δεν θα καλυτερεύσει κανενός την απειλητική κατάσταση. Ο Εμμανουέλ είναι εκείνος που θα προσπαθήσει να δώσει εξήγηση και να βρει τη λύση ώστε να σωθεί ο πληθυσμός της πόλης. Η μάχη που θα δώσει τόσο με τον ίδιο του τον εαυτό όσο και με τις ανθρώπινες αντιδράσεις με τις οποίες θα έρθει αντιμέτωπος θα εξελίσσονται μέσα σε μια ιστορία γεμάτη ερωτηματικά, αγωνία, αμφιβολία, διχασμό και μια μεγάλη αντιπαράθεση μεταξύ λογικής και του παράλογου, του εύλογου και του άλογου.
Η συγγραφέας έχει δημιουργήσει μια δυστοπική συνθήκη μέσα στην οποία κινούνται οι ήρωές της, αλλά με ένα ευφυές τέχνασμα: Ο τόπος και ο χρόνος είναι μια σοφή επιλογή. Σε μια απομονωμένη πόλη, περασμένου αιώνα, με ανθρώπους που γνωρίζονται μεταξύ τους και οι ζωές τους είναι αλληλένδετες, με μυστικά και φανερά χαρακτηριστικά λίγο πολύ γνωστά. Οι επιστημονικές ανακαλύψεις ή οι εύκολοι τρόποι να αντιμετωπιστεί μια ασθένεια είναι αδύνατη, οι άνθρωποι γίνονται εύκολα ευάλωτοι σε οποιαδήποτε δοξασία ή φήμη, χωρίς γνώσεις και μόρφωση, με δυνατό το ένστικτο της επιβίωσης αλλά και δεμένοι με τις θρησκευτικές και ηθικές αξίες ενός στενού κοινωνικού περίγυρου.
Ο Περόν είναι ντρογκερίστας, με γνώσεις που έχει κληρονομήσει από τον πατέρα του και τον παππού του, που για χρόνια διατηρούν την ντρογκερία στη μικρή πόλη. Από κάποια γενετική ανωμαλία από τη μεριά της μητέρας του γεννιέται αλμπίνος. Η όψη του και η εμφάνισή του είναι αρκετές για να κρύβεται από τους ανθρώπους, που δεν μπορούν εύκολα να τον αποδεχτούν, αλλά και από οποιαδήποτε είδους οικειότητα ή στενή σχέση. Είναι ο μοναδικός που δεν θα νοσήσει από την παράξενη αρρώστια. Είναι εκείνος που θα αναλάβει το επώδυνο φορτίο της γνώσης και της θεραπείας. Της αλήθειας και της σκληρής παραδοχής.
Ο Εμμανουέλ θα κατανοήσει τη βαθιά και σκληρή αλήθεια της ανθρώπινης φύσης. Η ασθένεια της καρδιάς πλήττει όσους αγαπούν, ερωτεύονται, πονάνε για τον διπλανό τους, νιώθουν και αισθάνονται. Μια αγκαλιά, ένα άγγιγμα αγάπης ή συμπόνοιας είναι αρκετή. Αν η καρδιά ενός ανθρώπου συναντήσει μια άλλη καρδιά είναι αρκετό για να ραγίσουν. Είναι αρκετό για να γίνουν οι άνθρωποι χίλια κομμάτια.
«…έρχονται στα μάτια μου όλοι αυτοί που θα μολυνθούν, οι μητέρες, οι πατέρες, οι αδελφοί και οι αδελφές, οι εραστές και οι φίλοι, οι παρέες της ημέρας και οι συντροφιές της νύχτας…»
Ποια χειρότερη συνθήκη μπορεί να προσβάλει μια κοινωνία από την απόλυτη και πλήρη αποξένωση; Η Ελένη Στελλάτου θίγει με τρόπο αλληγορικό την τραγική και ολέθρια κατάσταση της ανθρώπινης αλλοτρίωσης. Της έλλειψης συναισθημάτων και ενσυναίσθησης. Την απόλυτη καταστροφή κάθε γνωστικής κατανόησης και συναισθηματικής σύνδεσης.
«Αν η ευθραυστότητα της καρδιάς είναι αυτή που ευθύνεται, τότε, όσο πιο απαθής και σκληρός είναι κανείς, τόσο καλύτερα γι΄ αυτόν και για όλους βέβαια…μπορούμε να ελπίσουμε σ΄ αυτό, στη σκληρότητα που είναι πάντα ένας καλός τρόπος να επιβιώνει κανείς…
Ο Περόν αλλά και ο αναγνώστης θα έρθουν αντιμέτωποι με όλα όσα διακυβεύονται από μια ασθένεια που «δεν είναι κάτι που ήρθε από πάνω, αλλά είναι κάτι που ήρθε από μέσα». Η «ασθένεια της καρδιάς» είναι όλη η οργή και ο θυμός που συσσωρεύεται στην ανθρώπινη ψυχή. Τα ερωτήματα που τίθενται αφορούν τον ίδιο τον άνθρωπο και τη συμπεριφορά του στις ανθρώπινες συναλλαγές και σχέσεις. Ο ντρογκερίστας συλλογίζεται κάτι που αφορά την ανθρώπινη φύση. Ο φόβος του είναι πως το τέρμα της ασθένειας που παίρνει μορφή πάνδημη, θα είναι αδύνατο μιας και το «υλικό που την τροφοδοτεί είμαστε εμείς οι ίδιοι».
Οι συνθήκες που θα επικρατήσουν στη μικρή πόλη είναι κοινές και γνώριμες σε περιπτώσεις τέτοιες, έκτακτης και επείγουσας ανάγκης. Η συγγραφέας φέρνει αντιμέτωπο τον ήρωά της με τις θρησκευτικές οπτικές και ερμηνείες που προσπαθούν να μεταθέσουν σε άλλα δεδομένα τη δεινή κατάσταση στην οποία έχουν περιέλθει όλοι όσοι νοσούν ή πρόκειται να νοσήσουν. Η μεταφυσική και μοιρολατρική ερμηνεία του πάδρε Λεόν έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τον τρόπο που προσπαθεί να δώσει λύση η επιστήμη, που εκπροσωπείται από τον Εμμανουέλ. Σκληρή και αδυσώπητη είναι και η πλευρά όσων καιροφυλακτούν για να εκμεταλλευτούν τη δεινή θέση των ανθρώπων. Η οικονομική εκμετάλλευση και η ευκαιρία για κέρδος εις βάρος της ίδιας της ζωής, ένα κοινό φαινόμενο σε όλες τις χρονικές περιόδους που έχει διανύσει ο άνθρωπος. Η μικρότητα και το εύκολο κέρδος σε κάθε δύσκολη συνθήκη που βιώνει μια κοινωνία. Η εύκολη λεία, η ανάγκη, η απόγνωση, το αδιέξοδο, εύκολα και ιδανικά διαβήματα για κέρδος κι εκμετάλλευση. Η πολιτική θέση απέναντι σε μια επείγουσα κατάσταση, πάντα τέτοια ώστε να μη χαθεί η τάξη και το καλοστημένο μοντέλο της ιδανικής πολιτείας.
Ο «καιρός των κρυστάλλων» είναι μια εξαιρετική ευκαιρία για να αναλογιστεί ο αναγνώστης όλα όσα βίωσε και όλα όσα είναι ικανά να συμβούν με τόση ευκολία, με τόσο ξαφνικό ή και προδιαγεγραμμένο τρόπο όταν το άτομο πάψει να κατανοεί πως είναι κομμάτι ενός συνόλου. Οι «ραγισμένοι» άνθρωποι βρίσκονται γύρω μας όλο και περισσότερο, σε κάθε στιγμή της ζωής μας. Ό, τι προέρχεται από τον ίδιο τον άνθρωπο μπορεί να είναι επικίνδυνο αλλά και λυτρωτικό. Μπορεί να γίνει φάρμακο αλλά και δηλητήριο, μπορεί να θεραπεύσει αλλά και να σκοτώσει. Η δυστοπική ιστορία των «κρυστάλλων» είναι μια αλήθεια που μπορεί να φαίνεται μακρινή και απίθανη αλλά μπορεί να ακούγεται κάθε μέρα δίπλα μας με εκκωφαντικό τρόπο. Ίσως και να τον έχουμε συνηθίσει. Ίσως, ο καιρός των κρυστάλλων να είναι μια ιστορία φανταστική ή μια προσωπική και ουσιαστική μυστική ιστορία…
Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΠΟΛΙΣ
About The Author
